# بزووتنەوەی گۆڕان #ڤایرۆسی کۆرۆنا #هاوپەیمانیی نیشتمانی

(زانست و لە ناوچوونی مرۆڤایەتی)

هەواڵی / 20/3/2020 232 جار بینراوە

(زانست و لە ناوچوونی مرۆڤایەتی)

دكتۆر محمد خالد مصطفى
هیچ کاتێک ئایینی خودا دژایەتی زانستی نەکردووە بە ڵکو هانی مرۆڤایەتی داوە بۆ زانست و تێراونین و تێفکردن بۆ ئەوەی لە ژیانێکی ئاسودە و بەختەوەر بژین، بەڵام ئەمەی لەم سەردەمە دەیبینی زانست بویتە هۆی ترساندن و تۆقاندنی مرۆڤایەتی بە هۆی هەبوونی ئەم هەموو چەکە کۆمەل کوژە.
پێوەر بۆ ئەوەی زانست سودەی هەبێت خوای گەورە دەفەرمووێت:- (اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ (1) خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ (2) اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ (3) الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ (4) عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ (5) سور العلق ) لەم پێنج ئایەتەی کە یەکەم جار لە قورئان هاتە خوارەوە بۆ پێغەمبەرمان پێور و بنەما دادەنێت بۆ ئەوەی دەست بە فێربوونی زانست بگرین.
1- دەبێت ئەم زانستەی فێری دەبی ئامانجت خودا بێت، بە واتایەکی تر مەبەست بەرژەوەندی گەشت خەلک و سنوەرەکانی خودا نەبەزێنێت.
2- ئەم هەموو زانست و زانیاریە لە لایەن خودایە دەدڕێت بە مرۆڤایەتی بۆ ئەوەی لە دادپەروەری و ژیانێکی شایستە بەژین نەک بە پێچەوانەوە.

لە دوای ئەم پێنچ ئایەتە ڕاستەوخۆ الله  دەفەرمووێت:- (كَلَّا إِنَّ الْإِنْسَانَ لَيَطْغَى (6) أَنْ رَآهُ اسْتَغْنَى (7)) واتایەکی:- بەڕاستی بەبێ گومانی ئەگەر مرۆڤایەتی بووە خاوەن زاسنت،  ئەوا سنورەکان دەبەزێنێت، ستەم و شەڕ و ئاشوب و بڵاودەکاتەوە، چونکە فێربوونی زانستەکان بەناوی خودا نەماوەن بەڵکو دژایەتی دروستکراوەکانی خودای پێدەکرێت، رۆژانە چەند مرۆف لە ناو دەچن بە هۆی خراپ بەکارهێنانی زانست.
ئایەتی (أَنْ رَآهُ اسْتَغْنَى ) واتا:-کاتێک دەبینێت دەولەمەندبووه، بە پێی سیاقی ئایەتەکان مەبەست لە دولەمەندی سامان و پاروپوول نیە مەبەست لێیت دولەمەندبوون بە زانستێک کە وای لێدەکات هەموو کارەکان بەداتە پاڵ خۆی، لی تێک بچێت کە بڵێت :ئێستا پێویستە ناکات زانستەکان بە ناوی خودا بێت.
لەم سەردەمە مرۆڤایەتی زۆر بە زانست دەنازێنێت هەر وڵاتێک وڵاتەکەی تر دەتۆقێنێت بەم زانستەی کە پێی گەیشتوە، ڕاستە چەندها زانست لە بنچینەدا گرینگ و سودی هەیە، بەڵام وەک هەموو شتەکانی تر زانست شتێکی موجەردە واتا دەتوانرێت بۆ خراپە بەکاربهێنرێت چەکی کۆمەڵ کوژی دروست کات، وە بۆ چاکە بەکاربهێنرێت ماڵەکان رووناک بکاتەوە.
زانستی ئەم سەردەمە لە بەر ئەوەی ڕۆژ بە ڕۆژ لە رەوشتی جوان و پاک دوردەکەوێتەوە رۆژێک دێت مرۆڤایەتی پێ لە ناودەچێت خودا گەورە دەفەرمووێت:- {ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ} [الروم : 41] خراپەکاری دیار و بڵاوە بووە لە ناو چینەکانی زەوی و لە ناو دەریایەکان بە هۆی ئەمەی کە خەلک دەی کەن ... ئایا روسیا و ئەمریکا لە ژێر دەریایەکان و لە ژێر بنچینەکانی زەوی چ کارێک دەکەن، ئەگەر کارێکی باشی زانستیە بۆ بە ئاشکرا نای کەن.
ئایا هەبوونی ئەم هەموو چەکە بۆ چیە :-
1- چەکی ناوەکەی
2- چەکی هایدرۆجین .
3- چەکی بایلۆژی.
4- چەکی کیمیایی.
5- چەکی کارۆموگناتیسی.
6- هەبوونی ..... چەندها شتی تر کە تەنها مەبەستەکەی لە ناوبردنی مرۆڤایەتیە، چەندها چەکی تر هەن کە بەنێهنی کراوە لە کاتی پێویست بەکاردەهێنن چۆن ئەمریکا چەکی ناوەکی بەکارهێنا..
رۆژانەش چەکی نوێ دروستدەکرێت و تاقیکردنەوە دەکەن بۆ ئەوەی شتی تر دروست بکەن، وڵاتە زڵهێزەکان بوینە هۆی نائارامی و تۆقاندنی جیهانی بە هۆی خراپ بەکارهێنانی زانست.
رۆژێک دێت ئەم چەکانە بە تەواوی و سەرتاسەری بەکاری دەهێننن خۆ بۆ جوانی نیە، هەڕ ئەم توۆقاندنەی یەکتر جۆرێکە لە ناوبردنی کاتی شێواندنی ژیانی یەکتر.
زانستی ئەمرۆ زانسێکی مادەیە تەنها گرینگی بە شتە مادەیەکان دەدات وەک (بینایەکان و ئوتومبێل و فرۆکەو ، چەک ، ....)، خودی مرۆڤیان لە بیرکردووە بەمەش مرۆڤ بویتە کۆیلەی شتەکان خزمەتی کاری شتەکان نەک بە پێچەوانە.
بۆیە دەبێت زانست بەناوی خودا بێت و سنودار بێت بە سنورەکانی خودا ئەگەر نا ...

دكتۆر محمد خالد مصطفى
هیچ کاتێک ئایینی خودا دژایەتی زانستی نەکردووە بە ڵکو هانی مرۆڤایەتی داوە بۆ زانست و تێراونین و تێفکردن بۆ ئەوەی لە ژیانێکی ئاسودە و بەختەوەر بژین، بەڵام ئەمەی لەم سەردەمە دەیبینی زانست بویتە هۆی ترساندن و تۆقاندنی مرۆڤایەتی بە هۆی هەبوونی ئەم هەموو چەکە کۆمەل کوژە.
پێوەر بۆ ئەوەی زانست سودەی هەبێت خوای گەورە دەفەرمووێت:- (اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ (1) خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ (2) اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ (3) الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ (4) عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ (5) سور العلق ) لەم پێنج ئایەتەی کە یەکەم جار لە قورئان هاتە خوارەوە بۆ پێغەمبەرمان پێور و بنەما دادەنێت بۆ ئەوەی دەست بە فێربوونی زانست بگرین.
1- دەبێت ئەم زانستەی فێری دەبی ئامانجت خودا بێت، بە واتایەکی تر مەبەست بەرژەوەندی گەشت خەلک و سنوەرەکانی خودا نەبەزێنێت.
2- ئەم هەموو زانست و زانیاریە لە لایەن خودایە دەدڕێت بە مرۆڤایەتی بۆ ئەوەی لە دادپەروەری و ژیانێکی شایستە بەژین نەک بە پێچەوانەوە.

لە دوای ئەم پێنچ ئایەتە ڕاستەوخۆ الله  دەفەرمووێت:- (كَلَّا إِنَّ الْإِنْسَانَ لَيَطْغَى (6) أَنْ رَآهُ اسْتَغْنَى (7)) واتایەکی:- بەڕاستی بەبێ گومانی ئەگەر مرۆڤایەتی بووە خاوەن زاسنت،  ئەوا سنورەکان دەبەزێنێت، ستەم و شەڕ و ئاشوب و بڵاودەکاتەوە، چونکە فێربوونی زانستەکان بەناوی خودا نەماوەن بەڵکو دژایەتی دروستکراوەکانی خودای پێدەکرێت، رۆژانە چەند مرۆف لە ناو دەچن بە هۆی خراپ بەکارهێنانی زانست.
ئایەتی (أَنْ رَآهُ اسْتَغْنَى ) واتا:-کاتێک دەبینێت دەولەمەندبووه، بە پێی سیاقی ئایەتەکان مەبەست لە دولەمەندی سامان و پاروپوول نیە مەبەست لێیت دولەمەندبوون بە زانستێک کە وای لێدەکات هەموو کارەکان بەداتە پاڵ خۆی، لی تێک بچێت کە بڵێت :ئێستا پێویستە ناکات زانستەکان بە ناوی خودا بێت.
لەم سەردەمە مرۆڤایەتی زۆر بە زانست دەنازێنێت هەر وڵاتێک وڵاتەکەی تر دەتۆقێنێت بەم زانستەی کە پێی گەیشتوە، ڕاستە چەندها زانست لە بنچینەدا گرینگ و سودی هەیە، بەڵام وەک هەموو شتەکانی تر زانست شتێکی موجەردە واتا دەتوانرێت بۆ خراپە بەکاربهێنرێت چەکی کۆمەڵ کوژی دروست کات، وە بۆ چاکە بەکاربهێنرێت ماڵەکان رووناک بکاتەوە.
زانستی ئەم سەردەمە لە بەر ئەوەی ڕۆژ بە ڕۆژ لە رەوشتی جوان و پاک دوردەکەوێتەوە رۆژێک دێت مرۆڤایەتی پێ لە ناودەچێت خودا گەورە دەفەرمووێت:- {ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ} [الروم : 41] خراپەکاری دیار و بڵاوە بووە لە ناو چینەکانی زەوی و لە ناو دەریایەکان بە هۆی ئەمەی کە خەلک دەی کەن ... ئایا روسیا و ئەمریکا لە ژێر دەریایەکان و لە ژێر بنچینەکانی زەوی چ کارێک دەکەن، ئەگەر کارێکی باشی زانستیە بۆ بە ئاشکرا نای کەن.
ئایا هەبوونی ئەم هەموو چەکە بۆ چیە :-
1- چەکی ناوەکەی
2- چەکی هایدرۆجین .
3- چەکی بایلۆژی.
4- چەکی کیمیایی.
5- چەکی کارۆموگناتیسی.
6- هەبوونی ..... چەندها شتی تر کە تەنها مەبەستەکەی لە ناوبردنی مرۆڤایەتیە، چەندها چەکی تر هەن کە بەنێهنی کراوە لە کاتی پێویست بەکاردەهێنن چۆن ئەمریکا چەکی ناوەکی بەکارهێنا..
رۆژانەش چەکی نوێ دروستدەکرێت و تاقیکردنەوە دەکەن بۆ ئەوەی شتی تر دروست بکەن، وڵاتە زڵهێزەکان بوینە هۆی نائارامی و تۆقاندنی جیهانی بە هۆی خراپ بەکارهێنانی زانست.
رۆژێک دێت ئەم چەکانە بە تەواوی و سەرتاسەری بەکاری دەهێننن خۆ بۆ جوانی نیە، هەڕ ئەم توۆقاندنەی یەکتر جۆرێکە لە ناوبردنی کاتی شێواندنی ژیانی یەکتر.
زانستی ئەمرۆ زانسێکی مادەیە تەنها گرینگی بە شتە مادەیەکان دەدات وەک (بینایەکان و ئوتومبێل و فرۆکەو ، چەک ، ....)، خودی مرۆڤیان لە بیرکردووە بەمەش مرۆڤ بویتە کۆیلەی شتەکان خزمەتی کاری شتەکان نەک بە پێچەوانە.
بۆیە دەبێت زانست بەناوی خودا بێت و سنودار بێت بە سنورەکانی خودا ئەگەر نا ...

زۆرترین بینراو