#پاشه‌كه‌وتكردنی مووچه‌ و بڕینی ده‌رماڵه‌كان‌ #ڤایرۆسی کۆرۆنا

سیله‌ی ڕه‌حم كێ ده‌گرێته‌وه‌و چۆن به‌جێی بهێنین؟!

هەواڵی / 24/11/2019 649 جار بینراوە

سیله‌ی ڕه‌حم كێ ده‌گرێته‌وه‌و چۆن به‌جێی بهێنین؟!
نوسینی : إحسان برهان الدین

شه‌ن پرێس :
له‌ راستیدا ئه‌م باسه‌ ورده‌كاری تێدایه‌ و قسه‌ی زۆر هه‌ڵده‌گرێت، به‌ڵام لێره‌دا به‌ پێی توانا و له‌ ڕۆشنایی قسه‌ی زانایان و به‌ ڕه‌چاوكردنی گرنگیدان به‌ هه‌ندێ له‌و پرسیار و داوای ڕوونكردنه‌وانه‌ی خوێنه‌ران بۆیان ناردووم، هه‌وڵ ئه‌ده‌م ئه‌م باسه‌ له‌ كۆمه‌ڵه‌ خاڵێكدا به‌ پوختی بخه‌مه‌ ڕوو:

1- به‌ جێ گه‌یاندنی سیله‌ی ڕه‌حم و خزمایه‌تی چه‌مكێكی سه‌ره‌كییه‌ له‌ ئیسلامدا و زۆر جه‌ختی له‌سه‌ر كراوه‌ته‌وه‌ و ئه‌وكه‌سه‌ش كه‌ به‌باشی به‌ جێی بهێنیت له‌ ئیسلامدا زۆرستایش كراوه‌ و به‌ڵێنی به‌هه‌شت و پاداشتی گه‌وره‌ی پێ دراوه‌، الله تعالی فه‌موویه‌تی: {وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ} هه‌روه‌ها فه‌رموویه‌تی: {وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَاناً وَبِذِي الْقُرْبَى}.

2- به‌ پێی فه‌رمووده‌ سه‌حیحه‌كان سیله‌ی ڕه‌حم ده‌بیته‌ مایه‌ی چوونه‌ به‌هه‌شت و ڕه‌زامه‌ندی په‌روه‌ردگار و پێغه‌مبه‌ریش صلی الله علیه و سلم ڕاسپارده‌ی راسته‌وخۆی پی كردووه‌: (أوصاني خليلي صلَّى اللهُ عليه وسلَّم أن لا تأخذَني في اللهِ لومةُ لائمٍ وأوصاني بصلةِ الرحمِ وإن أدبرَت) ئه‌و كه‌سه‌ش سیله‌ی ره‌حم به‌جێ نه‌هێنێ و بیپچڕێنی هه‌ڕه‌شه‌ی دووركه‌وتنه‌وه‌ ونه‌چوونه‌‌ به‌هه‌شتی لێ كراوه‌: لا يدخلُ الجنةَ قاطعُ رحمٍ)

به‌ڵام ئه‌و خزمانه‌ كێن كه‌ واجبه‌ له‌سه‌رمان سه‌ردانیان بكه‌ین و په‌یوه‌ندیمان له‌گه‌ڵیان هه‌بێت و نه‌یپچڕێنین؟ به‌ شێوازێكی تر ئه‌رحامه‌كان كێن كه‌ فه‌رمانمان پێكراه‌ سیله‌یان بكه‌ین؟

3- زانایان له‌و باره‌وه‌ – وه‌كو شێخ محمد صالح المنجد و شێخ سلیمان العلوان- ده‌ڵێن سێ ڕا و بۆچوونیان له‌و باره‌وه‌ هه‌یه‌:
یه‌كه‌م: ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌گریته‌وه‌ كه‌ مه‌حره‌من وماره‌یان له‌كه‌سه‌كه‌ نایه‌ت.
دووه‌م: ئه‌وانه‌ ئه‌گرێته‌وه‌ كه‌ میراتیان به‌رده‌كه‌وێت( میراتگره‌كان).
سێیه‌م: ئه‌و خزمانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ به‌نه‌سه‌ب ( به‌ پشت) خزمن به‌ده‌ر له‌وه‌ی میراتگر بن یان نا.

4- خزمان و كه‌س و كاری ئافره‌تیش به‌ (أرحام) ناژمێردرێن بۆ مێرده‌كه‌ی، نه‌ خزم و كه‌س و كاری مێردیش به‌ (أرحام) داده‌نرێن بۆ ئافره‌ته‌كه‌.
له‌سه‌ر ئه‌و بۆچوونی ئه‌وانه‌ش كه‌ سێیه‌م پێناسه‌ بۆ ئه‌رحام په‌سه‌ند ئه‌كه‌ن، گرنگترین و نزیكترین ئه‌و ئه‌رحامه‌ی پێویسته‌ به‌ جێ بگه‌یه‌نرێن و چاكه‌یان له‌ گه‌ڵ بكرێت دایك و باوكه‌، ئینجا باپیره‌ و داپیره‌و كوڕو كچ و كوڕه‌زا و كچه‌زا وبراو خوشك و برازاو خوشكه‌زا ومام و پور و خاڵ ومناڵه‌كانیان، به‌ڵام به‌یه‌ك ئاست و ده‌ره‌جه‌ واجب نییه‌ به‌ڵكو الأقرب فالأقرب واته‌: تا نزیكتر بێت مافی زۆرتره‌.

5- هه‌ندێ له‌ زانایانیش بۆچوونی یه‌كه‌میان لا په‌سه‌ندتر و راستره‌ به‌و پێیه‌ش بۆ نموونه‌ ئامۆزا و پورزا و خاڵۆزا به‌ ئه‌رحام حساب ناكرێن و واجب نیه‌ له‌سه‌رت سیله‌ی ڕه‌حمیان له‌گه‌ل به‌ جێ بهێنیت، ‌ئه‌گه‌رچی چاكتره‌ چاكه‌یان له‌گه‌ڵ بكه‌یت و به‌سه‌ریان بكه‌یته‌وه‌ به‌ڵام به‌ پێی بۆچوونه‌كه‌ وه‌كو واجب واجب نییه‌.

به‌هه‌رحاڵ له‌ مه‌سه‌له‌ی سیله‌ی ڕه‌حمدا پێویسته‌ وه‌كو وتمان به‌ بنه‌مای (الأقرب فالأقرب) كار بكرێت، واته‌: تا نزیك تر بێت لێت مافی زۆرتره‌ له‌سه‌رت و تا دوورتر بێت كه‌متره‌، كه‌سیش نییه‌ هینده‌ی دایك و باوك مافی له‌سه‌ر مرۆڤ هه‌بێت، هه‌ندێ زانا نموونه‌ی له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مایه‌ ئه‌هێننه‌وه‌ به‌وه‌ی : ئه‌گه‌ر كه‌سێك برایه‌ك و مامێك وئامۆزایه‌كی هه‌بێت هه‌رسێكان هه‌ژار بن، ئه‌میش توانای ئه‌وه‌ی نه‌بێت هاوكاری هه‌موویان بكات، له‌و حاڵه‌ته‌دا به‌ پاره‌ یارمه‌تی براكه‌ی ئه‌دات و به‌ شێوه‌ی تر سیله‌ی ڕه‌حم له‌ گه‌ڵ مام و ئامۆزاكه‌یدا به‌ جێ ئه‌هێنێت، به‌ڵام ئه‌گه‌ر براكه‌ی حاڵی مادی باش بوو، له‌و حاڵه‌ته‌ پاره‌كه‌ به‌براكه‌ی نادات و ئه‌یدا به‌ مامی یان ئامۆزاكه‌ی.

6- به‌ڵام ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌ی كه‌ هاتووه‌ له‌سه‌ر ئه‌وكه‌سه‌ی سیله‌ی ڕه‌حم ببڕێت ناچێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ بێگومان وه‌كو زانایان فه‌رموویانه‌ ئه‌وه‌یان تایبه‌ته‌ به‌ په‌یوه‌ندی نێوان ئه‌وانه‌ی مه‌حره‌می یه‌كن و ماره‌یان له‌ یه‌كتر نایه‌ت، یان ئه‌گه‌ر بڵێین یه‌كێكیان ئه‌گه‌ر پیاو بووایه‌ ماره‌یان له‌یه‌كتر نه‌ده‌هات، ئه‌وانه‌ نابێت په‌یوه‌ندی به‌ته‌واوه‌تی له‌گه‌ڵیاندا بپچڕێنی، مه‌گه‌ر بۆ غه‌یری باوك و دایك و به‌ هۆكاری تر له‌ ڕووی وابه‌سته‌نه‌بوونی كه‌سه‌كه‌ به‌ دینی ئیسلامه‌وه‌ یان دژایه‌تی كردنی بۆی كه‌ ئه‌ویش هه‌ندێ ورده‌كاری تێدایه‌.

7- ئینجا سیله‌ی ره‌حم – وه‌كو نه‌واوی فه‌رموویه‌تی – بریتییه‌ له‌ چاكه‌كردن له‌ گه‌ڵ خزمه‌ نزیكه‌كانتدا، به‌ پێی پێویست و ئه‌و بارودۆخه‌ی بۆ هه‌ردولا ده‌گونجێت، ده‌كرێت ئه‌گه‌ر كه‌سه‌كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ند بێت به‌ پاره‌و یارمه‌تی دارایی سیله‌ی ڕه‌حم به‌ جێ بهێنێت، ده‌كرێت به‌ خزمه‌ت كردن و هاوكاری كردنی جۆراوجۆری تر بێت، ده‌كرێت به‌ سه‌ردان و به‌سه‌ركردنه‌وه‌ بێت، یان به‌ سه‌لام كردن بێت، یان به‌ پرسیار كردنی ئه‌حواڵ بێت، واته‌: مه‌سه‌له‌كه‌ به‌ پێی پێویسته‌ و مه‌رج نییه‌ سیله‌ی ره‌حم ته‌نها سه‌ردانی و به‌سه‌ركردنه‌وه‌ بێت، ته‌نانه‌ت فه‌رمان به‌ چاكه‌و نه‌هی له‌ خراپه‌ و دوعاو نزا كردن بۆ كه‌سه‌كه‌ و نه‌سیحه‌ت كردن و ڕێنوینی كردن بۆ كاری چاكه‌ش به‌ جۆرێك له‌ سیله‌ی ڕه‌حم و به‌ جێ گه‌یاندنی مافی خزمایه‌تی ده‌ژمێردرێت.

8- هه‌روه‌ها نامه‌ وپه‌یوه‌ندی ته‌له‌فۆنی و هاوشێوه‌كانی ئه‌وه‌ش جۆرێكه‌ له‌ به‌جێهێنانی سیله‌ی ڕحم، به‌مه‌رجێك – وه‌كو ابن باز ی موفتی پێشووی سعودیه‌ ده‌ڵێت – پێویستییه‌كی وا نه‌بێت كه‌ په‌یوه‌ندی ته‌له‌فونی و نامه‌ قه‌ره‌بووی سه‌ردانه‌كه‌ نه‌كات له‌به‌ر پێویستییه‌كی دیاری كراو، ئه‌گینا په‌یوه‌ندی ته‌له‌فونیش باشه‌ و جۆرێكه‌ له‌ جۆره‌كانی گه‌یاندنی په‌یوه‌ندی خزمایه‌تی و ده‌چێته‌ بابی سیله‌ی ڕه‌حمه‌وه‌.
به‌ كورتی: سیله‌ی ڕحم واته‌ گه‌یاندنی زۆرترین خزمه‌ت و چاكه‌ پێیان و لابردنی زۆرترین خراپه‌ وئازار له‌سه‌ریان به‌ پێی توانا.

9- بنه‌مایه‌كی تری گرنگیش هه‌یه‌ له‌م مه‌سه‌له‌دا ئه‌ویش: ( لا یكلف اله نفسا الا وسعها) واته‌: سیله‌ی ڕه‌حم به‌ گوێره‌ی توانا به‌ جێ ئه‌هێنرێت و ئه‌گه‌رنه‌تتوانی هیچت له‌سه‌ر نییه‌، بۆنموونه‌ توانای یارمه‌تی مادیت نییه‌، توانای سه‌ردانت نییه‌ له‌به‌ر هه‌ر هۆكارێكی ده‌ره‌وه‌ی توانای خۆت.

10- ئینجا شه‌رع هیچ كاتێكی دیاری كراوی دانه‌ناوه‌ بۆ ئه‌وه‌ مه‌سه‌له‌، بۆ نموونه‌ له‌ مه‌سه‌له‌ی سه‌رداندا بڵێ ئه‌بێت شه‌ش مانگ جارێك یان ساڵی جارێك سه‌ردانی خزمه‌كانت بكه‌یت، كاتی بۆ دیاری نه‌كراوه‌ و گرنگ ئه‌وه‌یه‌ بڕینه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی نه‌بێت و ئه‌گه‌ر به‌شێوه‌یه‌ك نه‌تتوانی سیله‌ی ره‌حم به‌ جی بهێنی به‌ شێوه‌یه‌كی تر كه‌سه‌كه‌ حالی بكه‌یت كه‌ من په‌یوه‌ندیم له‌گه‌لت نه‌بڕیوه‌ته‌وه‌، زانا هاوچه‌رخه‌كانیش – وه‌كو ابن عثیمین وزانای تر – فه‌رموویانه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و مه‌سه‌له‌ شه‌رع دیاری نه‌كردووه‌، به‌ پێی عورف و عاده‌ت ئه‌بێت به‌ جیبهێنرێت.

بۆ نموونه‌ وه‌كو هه‌ندێ زانای تر فه‌رموویانه‌ ئه‌گه‌رنه‌تتوانی سه‌ردان و په‌یوه‌ندی خزمانت بكه‌یت به‌هۆی زۆری ژماره‌یان یان سه‌رقاڵی زۆری خۆت، ده‌كرێت هه‌لی بۆنه‌كان بقۆزیته‌وه‌ وه‌كو جه‌ژنه‌كان، یان كاتی بۆنه‌ خۆش و ناخۆشه‌كانیان ئاماده‌ بیت، ئه‌ویش به‌ مه‌رجێ ئه‌و بۆنه‌و كۆبوونه‌وانه‌ سنووری شه‌رعی تێدا نه‌به‌زێنرێت، ئه‌گینا له‌و حاڵه‌ته‌ درووست نییه‌ به‌ به‌هانه‌ی سیله‌ی ڕه‌حمه‌وه‌ تێكه‌ڵی حه‌رام و كاری ناشه‌رعی بكه‌یت نه‌خوازه‌ڵا واجبیش بێت له‌سه‌رت..

11- زانایان هه‌ر له‌م باره‌وه‌ باسی مه‌سه‌له‌یه‌كی تریان كردووه‌ ئه‌ویش بریتییه‌ له‌وه‌ی ئه‌گه‌ر خزمه‌كه‌ت یان براو خوشكه‌كه‌ت كه‌سێكی بێ دین و لاده‌ر بوو له‌ ئیسلام، ئایا هه‌ر واجبه‌ سیله‌ی ڕه‌حم و سه‌ردانی له‌به‌رخزمایه‌تی بكرێت؟
له‌ وه‌ڵامدا فه‌رموویانه‌ نه‌خێرواجب نییه‌، مه‌گه‌ربۆ ئه‌وه‌ بێت ئامۆژگاری بكه‌یت و بۆ ئیسلام بانگی بكه‌یت، ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ بێ سوود بوو یان ترسی هه‌بوو به‌ گومانه‌كانی كاریگه‌ر بێت، له‌و حاڵه‌ته‌دا نه‌ك واجب نییه‌، به‌ڵكو درووستیش نییه‌ سه‌ردانی بكات با برایشی بیت، به‌ڵام ئه‌توانێت دیاری بۆ بنێرێت و قسه‌ی نه‌رم و نیان وباشی له‌گه‌ڵ بكات به‌ هیوای ئه‌وه‌ی هیدایه‌ت وه‌رگرێت، هه‌ر له‌م باره‌شه‌وه‌ پێشه‌وا بوخاری بابێكی له‌ سه‌حیحه‌كه‌یدا هه‌یه‌ به‌ ناونیشانی: (باب صلة الأخ المشرك) وباسی به‌سه‌رهاتی پێشه‌وا عومه‌رئه‌كات رضي الله عنه كه‌ پۆشاكێكی خۆی بۆ برایه‌كی بتپه‌رستی له‌ مه‌ككه‌ ناردووه‌ ، الله تعالی ده‌فه‌رموێت: (لا تجد قوماً يؤمنون بالله واليوم الآخر يوادون من حاد الله ورسوله ولو كانوا آباءهم أو أبناءهم أو إخوانهم أو عشيرتهم أولئك كتب في قلوبهم الإيمان).

ابن عثیمین له‌ وه‌ڵامی پرسیارێكدا ده‌رباره‌ی ئافره‌تێك كه‌س و كاره‌كه‌ی دژ به‌ ئیسلامن ئایا درووسته‌ سه‌ردانیان بكات و ناچێته‌ بابی موالاته‌وه‌، ده‌ڵێت: نه‌خێر ئه‌وه‌ دوو مه‌سه‌له‌ی جیاوازن و ئه‌توانێت سه‌ردانیان بكات به‌مه‌رجێك ترسی له‌سه‌ر دینی خۆی نه‌بێت لێیان و تیكه‌ڵی كاری ناشه‌رعییان نه‌كات و ئه‌گه‌ریش بتوانێت ئامۆژگارییان بكات.

12- پرسیار له‌ شێخ محمد صالح المنجد كراوه‌ سه‌باره‌ت به‌ حوكمی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ خزمی نزیك ئه‌گه‌ر به‌ یه‌قین له‌ ئیسلام هه‌ڵگه‌رابوویه‌وه‌، ئه‌ویش له‌ وه‌ڵامدا وتی:
* پێویسته‌ له‌ بێ دینییه‌كه‌ی خۆت به‌ری بكه‌یت و حاشای لێ بكه‌یت.
* خۆشه‌ویستی و پشتگیری كردنی به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ك قه‌ده‌غه‌یه‌.
* پێویسته‌ ئامۆژگاری بكه‌یت و بۆ ئیسلام بانگی بكه‌یت.
* درووسته‌ سه‌ردان بكرێت بۆ كه‌سێك كه‌ توانای نه‌سیحه‌ت كردنی هه‌بێت و ترسی له‌ خۆی نه‌بێت بكه‌ویته‌ ژێر كاریگه‌ری گومانه‌كانی.
* درووسته‌ دیاری بۆ ببرێت به‌مه‌به‌ستی ڕاكێشانی بۆ ئیسلام.
* بڕینی په‌یوه‌ندی و دابڕان لێی ئه‌گه‌ر سوور بوو له‌سه‌ر بێ دینییه‌كه‌ی بۆ ئه‌وه‌ی خزمانی تریش له‌ حاڵی ئاگه‌دار بن و سه‌ردانی نه‌كه‌ن.

13- ئه‌گه‌ر كه‌سێك باوك و دایكی و خوشكو برای، موشریك و بێ دین بن، یان موبته‌دیع بن و به‌ بیدعه‌ی عه‌قیدی گه‌وره‌وه‌ تێوه‌گلابن، ئایا مافی سیله‌ی ڕه‌حمیان هه‌ر ئه‌مێنێت؟ شێخ عبدالرحمن ناصر البراك پاش ئه‌وه‌ی هه‌نێ ئایه‌ت و فه‌رمووده‌ به‌به‌ڵگه‌ ئه‌هێنیته‌وه‌ له‌ وه‌ڵامدا ئه‌ڵێت: به‌ڵێ پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه و سلم فه‌رموویه‌تی: “يا معشر قريش لا أغني عنكم من الله شيئاً إلا أن لكم رحماً عندي سأبلها ببلالها”. به‌ڵام جه‌ختیش له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ئه‌كاته‌وه‌ كه‌ چاكترین چاكه‌ و سیله‌ی ڕه‌حم ه‌گه‌ڵیان ئه‌وه‌یه‌ ئامۆژگاریان به‌یت و بانگیان بۆ كیتاب و سوننه‌ت بكه‌یت، هه‌روه‌ها نابێت ڕوپامایی و ڕه‌زامه‌ندی نیشان بدات له‌سه‌ریان، به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌ غه‌یری باوك و دایك ئه‌ڵێت ئه‌گه‌ر بۆ نمونه‌ دوژمنی ئیسلام بیت یان جنیو به‌ هاوه‌ڵانی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه و سلم بدات و شتی له‌و جۆره‌ ئه‌وه‌ پێویسته‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵدا ببڕیته‌وه‌.

14- درووست نییه‌ و هه‌ڕه‌شه‌ی توندی له‌سه‌ره‌ ئه‌گه‌ر به‌بێ هۆ، یان له‌به‌ر هۆكاری شه‌خسی و ده‌روونی، یان به‌ هۆیه‌كی دونیاییه‌وه‌ په‌یوه‌ندیت له‌ گه‌ل كه‌سه‌ نزیكه‌كانتدا ببڕیته‌وه‌، تُعْرَضُ الأَعْمَالُ فِى كُلِّ يَوْمِ خَمِيسٍ وَاثْنَيْنِ فَيَغْفِرُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِى ذَلِكَ الْيَوْمِ لِكُلِّ امْرِئٍ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا إِلاَّ امْرَأً كَانَتْ بَيْنَهُ وَبَيْنَ أَخِيهِ شَحْنَاءُ فَيُقَالُ اترْكُوا هَذَيْنِ حَتَّى يَصْطَلِحَا اترْكُوا هَذَيْنِ حَتَّى يَصْطَلِحَا. رواه مسلم.
15- ئه‌گه‌ر تۆ هه‌ر سه‌ردانی كه‌سه‌ نزیكه‌كانت كردو ئه‌وان نه‌یان كرد، به‌ڵام به‌ڕاسته‌وخۆ یان نا ڕاسته‌وخۆ پێ ناخۆش بوونی خۆیان له‌سه‌ردانه‌كه‌ت نیشان نه‌دا، ئه‌وا تۆ ناو به‌ناو هه‌ر به‌رده‌وام بیت له‌سه‌ر سیله‌ی ڕه‌حم زۆر باشتره‌ و له‌ فه‌رمووده‌ی سه‌حیحدا به‌ڵێنی پاداشتی گه‌وره‌ به‌و جۆره‌ كه‌سانه‌ دراوه‌: نَّ رَجُلًا قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي قَرَابَةً أَصِلُهُمْ وَيَقْطَعُونِي، وَأُحْسِنُ إِلَيْهِمْ وَيُسِيئُونَ إِلَيَّ، وَأَحْلُمُ عَنْهُمْ وَيَجْهَلُونَ عَلَيَّ فَقَالَ: لَئِنْ كُنْتَ كَمَا قُلْتَ فَكَأَنَّمَا تُسِفُّهُمْ الْمَلَّ، وَلَا يَزَالُ مَعَكَ مِنْ اللَّهِ ظَهِيرٌ عَلَيْهِمْ مَا دُمْتَ عَلَى ذَلِكَ. رواه مسلم.

16- ئینجا له‌ راستیدا ئه‌گه‌ر تۆ بڕۆیت و ئه‌وان بین، تۆ په‌یوه‌ندی ته‌له‌فۆنی بكه‌یت و ئه‌وان بیكه‌ن ئه‌وه‌ كارێكی باشه‌ و وه‌ڵامدانه‌وه‌ی هه‌ڵوێستی به‌رانبه‌ره‌، به‌ڵام له‌وه‌ گرنگترو شایسته‌ تر بۆ پاداشت ئه‌وه‌یه‌ تۆ بڕۆیت و ئه‌و نه‌یه‌ت، تۆ په‌یوه‌ندی بكه‌یت و ئه‌و نه‌یكات وه‌كو له‌ فه‌رمووده‌دا هاتووه‌: لَيْسَ الْوَاصِلُ بِالْمُكَافِئِ، وَلَكِنْ الْوَاصِلُ الَّذِي إِذَا قُطِعَتْ رَحِمُهُ وَصَلَهَا. رواه البخاري.

17- ئێمه‌ پێشتر ئاماژه‌مان به‌وه‌ كرد كه‌ كه‌سو كاری ژن بۆ مێرده‌كه‌ی و به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ به‌ ئه‌رحام دانانرێنو واجب نییه‌ له‌سه‌ریان سیله‌ی ڕه‌حم به‌رانبه‌ریا به‌جی بهیننوه‌كو واجب بوون، به‌ڵام تا له‌ بازنه‌ی شه‌رعدا بێت هه‌ر بیكات باشتره‌ و به‌رده‌وام چاكه‌یان له‌گه‌ل بكات باشه‌، له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌ما ئه‌گه‌ر كه‌سێك چوو بۆ ماڵی خزمه‌كانی خۆی و هاوسه‌ره‌كه‌ی نه‌برد یان خۆی حه‌زی نه‌كرد بیت و به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ له‌به‌ر هه‌ر هۆكارێك به‌ تایبه‌تی ئه‌گه‌ر ڕێگری شه‌رعی و پاساوی شه‌رعی هه‌بوو، له‌و حاڵه‌ته‌ ئاساییه‌و گوناهیان ناگات.

18- زانایان باسی پێوه‌رێكی گرنگیان له‌م باره‌وه‌ كردووه‌، كه‌ وه‌ڵامی زۆرێك له‌ پرسیاره‌كانی خوێنرانیش له‌ خۆ ده‌گرێت، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌: سیله‌ی ڕه‌حم بێگومان واجبه‌، به‌ڵام تا ئه‌و كاته‌ واجبه‌ كه‌ نه‌بێته‌ مایه‌ی زیان گه‌یاندن به‌ دینی كه‌سه‌كه‌، له‌و حاڵه‌ته‌ واجب نییه‌ و درووستیشه‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ئه‌و جۆره‌ ببڕیته‌وه‌، له‌مباره‌شه‌وه‌ ابن عبد البركۆده‌نگی زانایان ده‌گێڕێته‌وه‌و ده‌فه‌رموێت: (أجمعوا على أنه يجوز الهجر فوق ثلاث، لمن كانت ‏مكالمته تجلب نقصاً على المخاطب في دينه، أو مضرة تحصل عليه في نفسه أو دنياه، فرب ‏هجر جميل خير من مخالطة مؤذية).

19- ئه‌وه‌شی له‌ قسه‌ی زانا هاوچه‌رخه‌كان تێگه‌یشتم له‌ كاتی خوێندنه‌وه‌كانم له‌سه‌ر ئه‌م مه‌سه‌له‌ ئه‌وه‌یه‌، ئه‌وانه‌ی گومان ده‌به‌ن ئه‌گه‌ر سیله‌ی ڕه‌حمیان به‌ سه‌ردان كردن به‌جێ بهێنن خۆیان و ماڵ و مناڵیان ناچاری تێكه‌ڵ بوون بن به‌ كه‌سانی دوور له‌ دین و دووچاری مامه‌ڵه‌ كردن بن له‌ گه‌ڵ شتی ناشه‌رعی و تووش بوونی گوناه و تاوان، چاكترین ڕێگه‌ چاره‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر وه‌كو موویه‌كی باریكیش بووه‌ په‌یوه‌ندییه‌كه‌ هه‌ر بمێنیته‌وه‌ و ئه‌توانن ماوه‌ی جارێك به‌ ته‌له‌فۆن یان به‌ نامه‌ و ئیمه‌یڵ و ئه‌و جۆره‌ هۆكارانه‌ په‌یوه‌ندی و هه‌وأل پرسینیان ان له‌ گه‌لیان هه‌بێت، چونكه‌ پێوه‌ر ئه‌وه‌یه‌ سیله‌ی ڕه‌حم له‌به‌ر ئه‌وه‌ی فه‌رمانی الله و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یه‌تی بۆیه‌ به‌ جێی ئه‌هێنین، جا ئه‌گه‌ر به‌ دڵنییاییه‌وه‌ بوو به‌ مایه‌ی شكاندنی فه‌رمانی ئه‌وان و تووره‌بوونیان، ئه‌وا جێبه‌جینه‌كردنی ئه‌بێته‌ واجب نه‌ك جێبه‌جێكردنی، ئه‌وه‌شی كه‌ حاڵه‌تێكی جیاوازی هه‌بێت و له‌ هه‌موو حاڵه‌كانیاندا جۆرێك له‌ چاوپۆشی له‌ گه‌ل بكرێت له‌ سنوورێكدا ته‌نها دایك و باوكه‌ كه‌ له‌ هیچ حاله‌تێكدا په‌یوه‌ندییان نابێت له‌ گه‌ڵدا ببڕێته‌وه‌.


سلێمانی


زۆرترین بینراو