#هێرشی تۆركیا بۆ سه‌ر رۆژئاوای كوردستان

فه‌زڵ و پله و ‌پایه‌ی ده‌شه‌وی مانگی ذی الحجة و سوننه‌ته‌كانی

هەواڵی / 3/8/2019 268 جار بینراوە

فه‌زڵ و پله و ‌پایه‌ی ده‌شه‌وی مانگی ذی الحجة و سوننه‌ته‌كانی


شه‌ن پرێس :

به‌ناوی خوای به‌خشنده‌ و میهره‌بان
سوپاس و ستایش بۆ خوای گه‌وره‌ و میهره‌بان و درود و ڕه‌حمه‌تی فراوانیش بۆ سه‌ر گیانی پێشه‌وای مرۆڤایه‌تی محمد المصطفی وهاوه‌ڵ وشوێن كه‌وتوانی هه‌تا هه‌تایه‌ .

خوشك وبرایانی ئازیز ئاشكرایه‌ لای هه‌مووان ده‌رگای په‌رستش و عباده‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ هه‌میشه‌ واڵایه‌ له‌به‌ر ده‌م به‌نده‌كانی خوای گه‌وره‌دا ، به‌ڵام په‌روه‌ردگار وه‌ك میهره‌بانیه‌كی زیاتری خۆی هه‌ندێك وره‌ز ومه‌وسمی تایبه‌تی ده‌ست نیشان كردوه‌ ، تاوه‌كو به‌نده‌كانی خوای گه‌وره‌ هه‌وڵ و كۆششه‌كانی خۆیان زیاتر بكه‌ن و ئه‌و مه‌وسم و وه‌رزانه‌ به‌ هه‌ل و فورسه‌ت وه‌ربگرن له‌ پێناو به‌ده‌ست هێنانی زیاتری ڕه‌زامه‌ندی په‌روه‌ردگاریان و پێشبڕكێ كردن له‌ نێوان خۆیاندا بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن به‌نده‌یه‌كی ڕاست و دروستی خوای گه‌وره‌ بن .
جا خۆشبه‌خت و سه‌رفراز ئه‌و كه‌سه‌یه‌ بتوانێت ئه‌م وه‌رز و هه‌لانه‌ له‌ كیس خۆی نه‌دات و له‌ هه‌مان كاتیشدا بتوانێت له‌ طاعه‌ت و به‌ندایه‌تی خوای گه‌وره‌دا به‌سه‌ریان به‌رێت .
له‌و وه‌رز و مه‌وسمانه‌ش كه‌ پاداشت و خێرێكی زیاتری هه‌یه‌ له‌ ڕۆژه‌ ئاساییه‌كانی تر ( ده‌ شه‌وی سه‌ره‌تای مانگی ذی الحجة ) یه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خواش ( صلى الله عليه وسلم ) شاهیدی گه‌وره‌ی وزیاده‌ فه‌زڵی بۆ داوه‌ ، كه‌ باشترین ڕۆژه‌كانی دونیایه‌ ، وله‌هه‌مان كاتیشدا ئیمانداران هانده‌دات كه‌ زیارت كرده‌وه‌ی چاك و به‌ندایه‌تی بۆ په‌روه‌ردگاری تیادا ئه‌نجام بده‌ن ، نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ به‌ڵكو په‌روه‌ردگار له‌به‌ر گه‌وره‌ی ئه‌م ڕۆژانه‌ سوێندی به‌ ( ده‌ شه‌وی سه‌ره‌تای مانگی ذی الحجة ) خواردووه‌ ، ئه‌مه‌ش به‌سه‌ له‌سه‌ر گه‌وره‌ی و شه‌ره‌ف و خاوه‌ن ڕێزی ئه‌م شه‌وانه‌ ، چونكه‌ كه‌سی گه‌وره‌ ( واته‌ خوای گه‌وره‌ ) ته‌نها سوێند به‌ شتانێكی گه‌وره‌ و به‌ڕێز ده‌خوات .
ئه‌مه‌ش واده‌كات له‌ مرۆڤی موسڵمان زیاتر هه‌وڵبدات زۆر به‌ شادی و خۆشبه‌ختی پێشوازی له‌م بۆنانه‌ بكات ، جا خوشك برای به‌ڕێز با هه‌موو لایه‌كمان قۆڵی مه‌ردانه‌ی لێ هه‌ڵماڵین ، ئه‌مڕۆ كه‌ ڕۆژی كۆشش وكاركردنه‌ ، خۆ ماندوو بكه‌ین بۆ ڕۆژگارێك كه‌ هه‌موو كه‌س پێویستی به‌ چاكه‌ وكاری خێر هه‌یه‌ ،‌ ئه‌و ڕۆژه‌ش رۆژی پاداشت وه‌رگرتنه‌وه‌یه‌ ، ڕۆژی جیابوونه‌وه‌ی به‌ره‌كانه‌ به‌ره‌ی ئیمانداران و موسڵمانان له‌لایه‌ك ، به‌ره‌ی بێباوه‌ڕان وله‌ خودا یاخیان له‌لایه‌كی تر، رۆژگارێكه‌ هیچ په‌شیمان بوونه‌وه‌و ئاخ و ئه‌سه‌فێك سوودی نی یه‌ .
له‌ خوای گه‌وره‌ داواكارین كه‌ له‌به‌ره‌ی ئیمان دارانمان بگێڕێت و یارمه‌تیمان بدات كه‌ به‌ندایه‌تی وخواپه‌رستیه‌كانمان له‌ ( ده‌ شه‌وی سه‌ره‌تای مانگی ذی الحجة ) زیاتر بكه‌ین به‌وشێوه‌یه‌ی كه‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله عليه وسلم ) دیاریان كردووه‌ .

به‌ چی شێوه‌یه‌ك پێشوازی له‌م ده‌ شه‌وه‌ بكه‌ین ؟

١- ته‌وبه‌ كردنێكی ڕاست ودروست :
پێویسته‌ له‌سه‌ر باوه‌ڕداری ڕاسته‌قینه‌ وه‌رز و مه‌وسمه‌كانی طاعه‌ت و خوا په‌رستی به‌ ته‌وبه‌ كردنێكی ڕاست و دروست پێشوازی بكه‌ین ، په‌یمان بده‌ین به‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ به‌ڕاستی واز له‌و تاوانانه‌ دێنین كه‌ كردومانه‌، چونكه‌ ته‌وبه‌ كردن هۆكارێكی سه‌ره‌كی یه‌ بۆ سه‌رفرازی و خوا له‌ خۆڕازی كردن وه‌ك په‌روه‌ردكار ده‌فه‌رموێت : ( وَتُوبُوا إلى اللهِ جميعاً أيها المؤمنُونَ لعكلمْ تفلِحُون ) واته‌ : ئه‌ی ئیمانداران هه‌موتان بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆلای خوای گه‌وره‌ ،تاوه‌كو سه‌رفراز وڕزگاربن ) .

٢- یه‌كلایی بوونه‌وه‌ی ته‌واو بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م وره‌ز ومه‌وسمه‌ ‌تازه‌یه‌ له‌كیس خۆمان نه‌ده‌ین، جا پێویسته‌ باوه‌ڕداری خاوه‌ن هیمه‌ت زۆر پێداگرێت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌م شه‌وانه‌‌ ئاوه‌دان بكاته‌وه‌ به‌ كار وكرده‌وه‌ی چاك و ووته‌و یادو زكری خودای گه‌وره‌، جا هه‌ركه‌سێكیش نیه‌تی خۆی یه‌كلایی بكاته‌وه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ بێگومان په‌روه‌ردگاریش یارمه‌تی وته‌وفیقی ئه‌دات ،په‌روه‌دگاریش له‌م باره‌یه‌وه‌ ده‌فه‌رموێت : ( والذينَ جاهَدُوا فينَا لَنَهديَنَّهمْ سُبٌلَنَا ) واته‌ : ئه‌و كه‌سانه‌ی تێكۆشان و جهدیان كرد له‌ پێناو ئێمه‌دا ، ئێمه‌ش له‌به‌رامبه‌ردا ڕێنموونیان ده‌كه‌ین بۆ رێنموونی خۆمان كه‌ ئیسلامی پیرۆزه‌ .

٣- دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ سه‌رپێچی وتاوان :
هه‌روه‌ك چۆن گوێڕایه‌ڵی وطاعه‌ت كردنی په‌روه‌ردگار هۆكاری نزیك بوونه‌وه‌یه‌ له‌ په‌روه‌ردگار، به‌هه‌مان شێوه‌ تاوان وسه‌رپێچیش هۆكاری دووربونه‌وه‌ و ده‌رچونه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی په‌روه‌ردگار، چونكه‌ جاری واهه‌یه‌ مرۆڤ به‌هۆی تاوان و گوناهه‌كانیه‌وه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ به‌ری ده‌بێت ، جا خوشك وبرای به‌ڕێز ئێمه‌ ئه‌گه‌ر ده‌مانه‌وێت وحه‌ز له‌وه‌ده‌كه‌ین كه‌ په‌روه‌ردگار لێمان خۆش بێت ، ئه‌وا ده‌بێت له‌ ژیانی ڕۆڤانه‌ماندا ئاگاداری ئه‌وه‌بین نه‌كه‌وینه‌ تاوانه‌وه‌ ، به‌تایبه‌تی تاوانه‌ گه‌وره‌كان وه‌ئه‌گه‌ر تێیشی كه‌وتین خێرا داوای لێبووردن له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ین . جا ئازیزان وخۆشه‌ویستان له‌بیرمان نه‌چێت هه‌ركه‌سێك له‌ ئێمه‌ هه‌موو سات و كاتێك له‌ڕێی ئه‌وه‌داین كه‌ ئه‌م دونیایه‌ به‌جێ بهێڵێن و بگه‌ڕێینه‌وه‌بۆلای خوای گه‌وره‌، جا پێش ئه‌وه‌ی ئه‌و ڕۆژه‌ بێت با ئێمه‌ خۆمانمان بۆ ئاماده‌ كردبێت .

فه‌زڵه‌كانی ( ده‌ شه‌وی سه‌ره‌تای مانگی ذی الحجة )

یه‌كه‌م : خوای گه‌وره‌ سوێندی خواردووه‌ به‌م ده‌ شه‌وه‌ .
هه‌رشتێك سوێندی پێبخورێت به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر گرنگی و مه‌كانه‌تی ئه‌و سوێند پێخوراوه‌ ، بێگومـان په‌روه‌ردگـاری باڵاده‌ستیش سوێند به‌شتاننێكی گـه‌وره‌ ده‌خـوات ، وه‌ك ده‌فه‌رمـوێت : ( وَالفَجرِ وليالٍ عَشْرٍ ) واته‌ : سوێند به‌ به‌ره‌به‌یان و سوێندیش به‌ ده‌ شه‌وی یه‌كه‌می مانگی ذی الحجة .
ئه‌و ده‌ شه‌وه‌ش كه‌ له‌م ئایه‌ته‌دا خوای گه‌وره‌ سوێندی پێخواردوه‌، وه‌ك جمهوری زانایانی و موفه‌سرین له‌ سه‌له‌فی صاڵح و خه‌له‌فیش له‌سه‌ر ئه‌وه‌ن ، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئیبن كه‌ثیر له‌ ته‌فسیره‌كه‌یدا ئاماژه‌ی پێداوه‌ كه‌ مه‌به‌ست لێی ده‌ شه‌وی سه‌ره‌تای مانگی ذی الحجة یه‌ . تێبینی / كاتێك ئه‌ڵێن په‌روه‌ردگار سوێندی خواردوه‌ به‌م ده‌ شه‌وه‌ یان هه‌ر دروست كراوێكی تری خۆی ئه‌وه‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر مه‌زن و گه‌وره‌ی ئه‌و شتانه‌ ، و نابێته‌ به‌ڵگه‌ وده‌لیل له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی مرۆڤیش سوێندیان پێیخوات ، چونكه‌ وه‌ك زانایان ده‌ڵێن ئه‌وه‌ تایبه‌ته‌ به‌ خوای گه‌وره‌وه‌ و بۆ هیچ كه‌سێك نیه‌ سوێند به‌وشتانه‌ بخوات كه‌ په‌روه‌ردگار سوێندی پێخواردون ، چونكه‌ ئه‌و كاته‌ ده‌چێته‌ چوار چێوه‌ی شرك وهاوه‌ڵ په‌یداكردن بۆخوای گه‌وره‌ .

دووه‌م : ئه‌و شه‌وانه‌ ئه‌و ڕۆژانه‌شن كه‌ په‌روه‌ردگار یاد وزكری خۆی تیادا به‌ گه‌وره‌ وپیرۆز باس كردوه‌ ، وه‌ك ده‌فه‌رموێت : ( وَيَذكُروا اسم اللهِ في أيامٍ مَعْلُوماتٍ عَلى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهيمَةِ الأنعََامِ ) واتــه‌ : وه‌ناوی خــوا ببــه‌ن ( كاتێك قوربــانی سه‌رده‌بڕن ) له‌ڕۆژانێكی دیــاری كــراودا ( مه‌به‌ست پێی چوار ڕۆژه‌ له‌و ده‌ڕۆژه‌ی كه‌ خوا سوێندی پێ خواردووه‌ ) له‌سه‌ر ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ی خوا پێی داون .
دیسان جمهوری زانایان پێیان وایه‌ (أيامٍ مَعْلُوماتٍ ) مه‌به‌ست پێی ده‌ شه‌وی سه‌ره‌تای مانگی ذی الحجة یه‌ وه‌ك عه‌بدوڵڵای كوڕی عومه‌ر و عه‌بدوڵڵای كوڕی عه‌باس ( خوایان لێ ڕازی بێت ) .


سێهه‌م : پێغه‌مبه‌ری خوا ( صلى الله عليه وسلم ) شاهیدی ئه‌وه‌ی داوه‌ كه‌ ئه‌م ده‌ شه‌وه‌ باشترین رۆژو شه‌وه‌كانی دونیان .
جابری كوڕی عه‌بدوڵڵای ( خوای لێ ڕازی بێت ) له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله عليه وسلم) ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ فه‌رموویه‌تی ( أفضل أيام الدنيا أيام العشر – يعني عشر ذي الحجة – قيل : ولا مثلهن في سبيل الله ؟ قال : ولا مثلهن في سبيل الله إلا رجل عفِّرَ وجهه بالتراب ) ( رواه البزاز وابن حبان وصححه الألباني ) واته : باشترین و پڕ فه‌زڵترین ڕۆژه‌كانی دونیا ده‌ ڕۆژه‌كه‌ن – واته‌ ده‌ رۆژه‌كه‌ی سه‌ره‌تای مانگی ذی الحجة _ ووتیان : ئایا تێكۆشان و جهاد كردنیش له‌ پێناو خودادا به‌ ئه‌ندازه‌ی ئه‌و ڕۆژانه‌ فه‌زڵیان نیه‌ ؟ پێغه‌مبه‌ریش ( صلى الله عليه وسلم ) فه‌رمووی : تێكۆشانیش له‌ پێناو خوادا وه‌ك ئه‌و ده‌ ڕۆژه‌ فه‌زڵیان یه‌ ، مه‌گه‌ر كه‌سێك له‌ جهاد و تێكۆشان له‌ پێناو په‌روه‌ردگاردا ئه‌وه‌نده‌ مانوو بوبیێت كه‌ ڕوومه‌تی تۆزاوی و خۆڵاوی بووبێت .
ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت كارو كرده‌وه‌ی خێر و صه‌ده‌قه‌كردن و زكری ویادی خوای گه‌وره‌ له‌م ده ڕۆژه‌دا له‌ جهاد كردن و تێكۆشان له‌ پێناوی خوادا زۆر گه‌وره‌ تره‌ . واته‌ موزاعه‌فه‌ كردن و به‌چه‌ند جار نووسینی كارو كرده‌وه‌ی باش و پاداشت دانه‌وه‌ی له‌ لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ له‌ فه‌زڵه‌ گه‌وره‌كانی ئه‌م ده‌ ڕۆژه‌ن .

چواره‌م : یه‌كێكی تر له‌ فه‌زڵه‌كان ئه‌وه‌یه‌ رۆژی عه‌ره‌فه‌ ده‌كه‌وێته‌ ناو ئه‌م ده‌ رۆژه‌وه‌ :
رۆژی حه‌جی گه‌وره‌ ، رۆژی لێخۆش بوونی په‌روه‌ردگار ، رۆژی ئازاكردنی به‌نده‌كان له‌ ئاگری دۆزه‌خ ، خۆ گه‌ر ده‌ شه‌وه‌كه‌ی ذی الحجة هیچ گه‌وره‌ییه‌كیان نه‌بێت، ته‌نها گه‌وره‌ی رۆژی عه‌ره‌فه‌ نه‌بێت هێنده‌ به‌سه‌ بۆ گه‌وره‌ی ئه‌و رۆژانه‌ كه‌ عه‌ره‌فه‌ی له‌ خۆ گرتووه‌ .

گومانی تیدا نیه ( یوم العرفه‌ ) ئه‌وه‌نده‌ فه‌زڵ و گه‌وره‌ی خۆی هه‌یه‌ لای په‌روه‌ردگار كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله عليه وسلم) له‌ باره‌یه‌وه‌ ده‌فه‌رموێت : ( الحج عرفة ) واته‌ : حه‌ج كردن واته‌ وه‌ستانی رۆژی عه‌ره‌فه ‌( به‌و مانایه‌ی ئه‌گه‌ر عه‌ره‌فه‌ نه‌بێت حه‌جی موسڵمان قه‌بوڵ نابێت ) .

پێنجه‌م :یه‌كێكی تر له‌ فه‌زڵه‌كان ، رۆژی قوربانی كردن ده‌كه‌وێته‌ ناو ئه‌م ده‌ رۆژه‌وه‌ :
قوربانی كردن بۆ په‌روه‌ردگار یه‌كێكه‌ له‌و كارو په‌رستشانه‌ی كه‌ ته‌نها وته‌نها ده‌بێت بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌نجام بدرێت و بۆ هیچ كه‌سێكی تر بكرێت، ئه‌م كاره‌ش سه‌ره‌تا په‌روه‌ردگار فه‌رمانی به‌ پێغه‌مه‌بری خوا (صلى الله عليه وسلم) كردوه‌ كه‌ به‌ ئه‌نجامی بگه‌یه‌نێت وه‌ك خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت : ( فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ ) واته‌ : نوێژ ئه‌نجام بده‌ بۆ په‌روه‌ردگارت و پاشانیش قوربانی بۆ بده‌ و ئاژه‌ڵی بۆ سه‌ر ببڕه‌ ، لێره‌دا گرنگی قوربانی دانمان بۆ ده‌رده‌كه‌وپت كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌یه‌ك فه‌رمان له‌گه‌ڵ نوێژ كردندا فه‌رمانی پێكردوه‌ .
شه‌شه‌م : كۆبونه‌وه‌ی هه‌رچی كاری خێر و باشه‌ و فه‌زڵداره‌ له‌م ڕۆژڕدا كۆ بوه‌ته‌وه‌ :
ئیبن الحجر ( ڕه‌حمه‌تی خوای لێ بێت ) ده‌فه‌رموێت : ئه‌وه‌ی ئاشكرا بووه‌ هۆكاری فه‌زڵ و گه‌وره‌ی ( ذی الحجة ) ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موو به‌ندایه‌تی یه‌ سه‌ره‌كیه‌كانی ئیسلامه‌ له‌م رۆژانه‌دا كۆبونه‌ته‌وه‌ ، وه‌ك نۆێژ و رۆژوو و به‌خشین و قوربانی دان وحه‌ج كردن و هی تریش ، كه‌ له‌ غه‌یری ئه‌م ده‌ ڕۆژه‌دا ئه‌مانه‌ به‌دی ناكرێت .

ئه‌و كارو كرده‌وانه‌ی كه‌ خێری زۆره‌ له‌م ده‌ ڕۆژه‌دا ئه‌نجام بدرێن

١- ئه‌نجام گه‌یاندنی حه‌جی ماڵی خوا و عومره‌ كردن بۆ كه‌سانێك خوا ده‌سه‌ڵاتی پێدابن:
باشترین كارێكی خێر كه‌ له‌م ده‌ ڕۆژه‌دا بكرێت ، ئه‌نجام دان و جێ به‌جێكردنی حه‌جی ماڵی خوایه‌ له‌گه‌ڵ عومره‌ كردن ، ئه‌مه‌ش به‌ ده‌قی فه‌رمووده‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله عليه وسلم ) پاداشته‌كه‌ی به‌‌هه‌شته وه‌ك ده‌فه‌روموێت : ( العمرة إلى العمرة كفارة لما بينهما ، والحج المبرور ليس له جزاء إلا الجنة ) ( بوخاري و موسليم ڕیوایه‌تیان كردوه‌ ) واته‌ : عومره‌ كردنێك بۆ عومره‌ كردنێكی تر ده‌بێته‌ هۆی كه‌فاره‌ت و سڕینه‌وه‌ی گوناهه‌كانی نێوان ئه‌و دوو عومره‌یه‌ ، ئه‌نجامدانی حه‌جێكی پاك و خاوێن و دوور له‌ گوناهـ و سه‌رپێچی كردن هیچ پاداشتێك شایانی نیه جگه‌ له‌ به‌هه‌شتی هه‌تا هه‌تایی نه‌بێت .
( الحج المبرور ) ئه‌و حه‌جه‌یه‌ كه‌ به‌ پێی سوننه‌ت و ڕێنمایه‌كانی پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) بێت ، كه‌ دووربێت له‌ تاوان و ڕوپامایی و ناو وناوبانگ و كۆ بونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ خێزان و قسه‌و كرده‌وه‌ی پڕوپوچ ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌و حه‌جه‌ یه‌ك پارچه‌ بێت له‌ كرده‌وه‌ی چاك و كرده‌وه‌ و ووته‌ی خێر .

٢- رۆژووی عه‌ره‌فه‌ ئه‌و رۆژه‌یه‌ په‌روه‌دگار له‌ حاجیانی ماڵی خوا خۆش ده‌بێت ، په‌روه‌ردگار ئه‌و كه‌سانه‌شی بێ به‌شی نه‌كردووه‌ له‌ فه‌زڵ و پاداشت وگه‌وره‌ی ئه‌و رۆژه‌ كه‌ له‌ حه‌جدا نین ، ئه‌وه‌تانێ پێغه‌مبه‌ری خوا ( صلى الله عليه وسلم) له‌باره‌ی پاداشتی گه‌وره‌ی رۆژوو گرتن له‌و رۆژه‌دا ده‌فه‌رمـوێت : ( صيام يوم عرفة أحتسب على الله أن يكفر السنة التي قبله والتي بعده ) ( ئيمامي موسليم ڕیوایه‌تی كردوه‌ ) واته : ڕۆژووی رۆژی عه‌ره‌فه‌ ( بۆ غه‌یری حاجیان ) تكام وایه‌ لای په‌روه‌ردگار كه‌ گوناهی ساڵێك له‌وه‌و‌ پێش و ساڵێك له‌وه‌و دواش بسڕێته‌وه‌ .

٣- نوێژ كردن : نوێژ كردن یه‌كێكه‌ له‌ پڕ فه‌زڵترین و گه‌وره‌ترین ئه‌و كارانه‌ی كه‌ خۆشه‌ویستی یه‌كی زۆری هه‌یه‌ لای په‌روه‌ردگار ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ پێویسته‌ مروڤی موسڵمان زۆر ئاگاداری كات و ئه‌نجامدانی نوێژه‌كانی بێت كه‌ به‌ جه‌ماعه‌ت و له‌ مزگه‌وت ئه‌نجامیان بدات ، زیاتر له‌وه‌ش نوێژه‌ سوننه‌ته‌كانی زیاتر بكات له‌م ڕۆژانه‌دا ، چونكه‌ نوێژه‌ سوننه‌ته‌كان له‌باشترین ئه‌و كارانه‌ن كه‌ مرۆڤی موسڵمان ئه‌توانێت به‌ هۆیانه‌ خۆی له‌ په‌روه‌ردگاری میره‌بان زیاتر نزیك بكاته‌وه‌ ، ه‌ك پێغه‌مبه‌ر ( صلى الله عليه وسلم ) ده‌فه‌رموێت : ( وما يزال عبدي يتقرب إليَّ بالنوافل حتى أحبه .. ) ( ئیمامی بوخاری ڕیوایه‌تی كردوه‌ ) واته‌ : به‌رده‌وام به‌نده‌كه‌م به‌ ئه‌نجامدانی نوێژه‌ سوننه‌ته‌كان خۆی له‌ من له‌ نزیك ده‌كاته‌ ، تا من خۆشم ده‌وێت ...

٤- ( الله اكبر ) و ( الحمد لله ) و ( لا إله إلا اله ) و يادی خوا كردن :
عه‌بدوڵڵای كوڕی عومه‌ر ( خوای لێ ڕازی بێت ) ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله عليه وسلم ) فه‌رموویه‌تی : ( ما من أيام أعظم عند الله ولا أحبُّ إليه العمل فيهم من هذه الأيام العشر ، فأكثروا فيهنَّ من التهليل والتكبير والتحميد ) ( ئيمامي ئه‌حمه‌د ڕیواه‌یتی كردوه‌ ) واته‌ : هیچ رۆژێك نیه‌ وه‌ك ڕۆژانی ده‌ی ذی الحجة لای په‌روه‌ردگار گه‌وره‌ و خۆشه‌ویست بێت ، كه‌واته‌ ئێوه‌ش زۆر ( لا إله إلا الله و الله أكبر و الحمد لله ) بكه‌ن له‌م ده‌ ڕۆژه‌دا .

ئیمامی بوخاری ( ڕه‌حمه‌تی خوای لێ بێت ) ده‌فه‌رموێت : " له‌ ده‌ ڕۆژی ذی الحجة دا عه‌یـدوڵڵای كـوڕی عومه‌ر و ئه‌بو هـوره‌یره‌ ( خوایان لـێ ڕازی بێت ) ئـه‌چونه‌ ناو بـازاڕ و ته‌كبیرو ( الله اكبر ) یان ده‌كرد و خه‌ڵكیش به‌و ته‌كبیره‌ی ئه‌وان ته‌كبیریان ده‌كرد و ( الله اكبر ) یان ده‌وته‌وه‌ ، هه‌ر ئیمامی بوخاری ده‌ڵێت : عومه‌ری كوڕی خه‌تاب ( خوای لێ ڕازی بێت ) له‌ شوێنه‌كه‌ی خۆی له‌ ( مُنى ) له‌ كاتی حه‌ج كردندا ، ته‌كبیر و الله اكبری ده‌كرد كه‌ خه‌ڵكی ناو مزگه‌وت ئه‌یانبیست ئه‌وانیش الله اكبر یان ده‌وته‌وه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا خه‌ڵكی ناو بازاڕیش ئه‌مه‌یان ده‌وته‌وه‌ ، تا وای لێ ده‌هات ( مُنى ) به‌یه‌كجار به‌ ده‌نگی ( الله اكبر ) ده‌نگی ده‌دایه‌وه‌ ، له‌ته‌واوی ئه‌و ڕۆژانه‌‌دا ( ئیبن عمر ) كه‌ له‌ ( مُنى ) ده‌بوو ته‌كبیر ( الله اكبر ) ی ده‌وته‌وه‌ له‌ دوای هه‌موو نوێژه‌كان و له‌كاتی خه‌وتن و سه‌رجێگا و له‌ مه‌جلیس و له‌ كاتی ڕۆشتنیش .

5- صه‌ده‌قه‌ و ماڵ به‌خشین : له‌ نێو ئه‌و كارو كرده‌وه‌ خێرانه‌دا كه‌ سوننه‌ته‌ مروڤی باوه‌ڕدار بیانكات صه‌ده‌قه‌ و ماڵ به‌خشینه‌ له‌ پێناو خوادا ، په‌روه‌ردگاریش بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ له‌ زۆر جێگادا موسڵمانان هانده‌دات ئه‌وه‌تانی له‌ قورئاندا ده‌فه‌رموێت : ( يآ أَيُّها الذينَ آمَنُوا أنْفِقُوا مِنْ قَبلِ أنْ يَأتيَ يَوم لآ بَيْع فِيهِ وَلآ خُلَّة وَلا شَفَاعَة وَالكَفَافِرُونَ هُمُ الظَالِمُونَ ) واته‌ : ئه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی باوه‌ڕتان هێناوه‌ ببه‌خشن له‌ پێناو خوادا له‌و ڕۆزیه‌ی كه‌ پێمان داوون ، پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ڕۆژێك بێت ( كه‌ ڕۆژی دوایی یه‌ ) كه‌ هیچ كڕین و فرۆشتن دۆستایه‌تی و ئاشنایه‌تی و تكا كارێكی تیادا نیه ، وه‌ هه‌ر بێ باوه‌ڕانن كه‌ سته‌م كارن .

هه‌ر له‌م باره‌یه‌وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله عليه وسلم) ده‌فه‌رموێت : ( ما نقصت صدقة من مال ) ( ئیمامی موسلیم ڕیوایه‌تی كردوه‌ ) واته‌ : ماڵ به‌خشین و صه‌ده‌قه‌ كردن له‌ ماڵ و دارایی كه‌م ناكاته‌وه‌ .

خوشك وبرایانی خۆشه‌ویستم سه‌ره‌ ڕای ئه‌و كارو كرده‌وه‌ خێر و زۆر باشانه‌ی كه‌ باسمان كرد ، كارو كرده‌وه‌ی تریش هه‌ن كه‌ مرۆڤی موسڵمان بیانكات و ئه‌نجامیان بدات له‌و ده‌ڕۆژه‌دا ، وه‌ك خۆ خه‌وریك كردن به‌ قورئان خوێندن و فێركردنی كه‌سانی تر و ئیستغفار كردن و چاكه‌ كردن له‌گه‌ڵ دایك و باوك و به‌ جێگه‌یاندنی صله‌ی ڕه‌حم و سه‌لام كردن له‌خه‌ڵكی و خواردن به‌ هه‌ژاران و ئاشت كردنه‌وه‌ و ڕێكخستنه‌وه‌ی كه‌سانی ناته‌با ،و فه‌رمان كردن به‌ چاكه‌،و قه‌ده‌غه‌ كردن له‌ خراپه‌ ،و زمان گرتن له‌ غه‌یبه‌ت و باسكردنی كه‌سانی تر به‌خراپه‌ ،وچاكه‌ كردن له‌ گه‌ڵ دراوسێ ،و ڕێز گرتنی میوان ،و به‌خشین له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ ،و لادانی ئازارو ناڕه‌حه‌تی له‌سه‌ر ڕێگای هاولاتیان ،و چاكه‌ كردن و چاك بوون له‌گه‌ڵ ماڵ و منداڵی خۆت ،و داڵده‌ دان و دڵدانه‌وه‌ی هه‌تیوان ،و سه‌ردانی نه‌خۆش ،و ده‌ستبارگرتنی هاوڕێ كه‌ت ،و صه‌ڵه‌وات دان له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا ( صلى الله عليه وسلم ) ،و دوعاو نزای خێر بۆ موسڵمانان ،و به‌ده‌مه‌و چوونی لێقه‌وماوان ،و رۆشتن بۆ مزگه‌وت ،و ئه‌نجام دانی نوێژه‌كان به‌ جه‌ماعه‌ت ،و پێ داگرتن له‌ كردنی نوێژه‌ سوننه‌ته‌كانی پاش و پێشی نوێژه‌ فه‌رزه‌كان ،و ڕاست گۆیی له‌ كڕین و مامه‌ڵه‌ كردن ،و دڵخۆش كردنی خه‌ڵكی ،و سۆز وبه‌زه‌یی نواندن له‌گه‌ڵ هه‌ژاران ،و سینه‌ فراوانی ،و دوور كه‌وتنه‌وه‌ له‌ ڕق و كینه‌ ،و هاریكاری كردنی خه‌ڵكی له‌و كارانه‌ی كه‌ پێویستیان به‌ تۆ هه‌یه‌ ، هه‌موو ئه‌مانه‌ ئه‌و كارانه‌ن ئه‌گه‌ر ته‌نها و ته‌نها له‌به‌ر خاتر و ڕه‌زامه‌ندی خوا بكرێن په‌روه‌ردگار پاداشتیان به‌ به‌هه‌شت ده‌داته‌وه‌ .

لــه‌ كۆتایدا له‌ خــوای گه‌وره‌ داواكــارم له‌ گوناهی هــه‌مو لایه‌كمان خــۆش بێت و یــارمه‌تیمان بــدات كــه‌ ئه‌و ده‌ ڕۆژه‌ی مــانگی ذی الحجــة به طاعه‌ت و بــه‌ندایه‌تی خـوای گه‌وره‌ به‌سـه‌ر به‌رین ، و بمناخاته‌ به‌ر شه‌فاعه‌ت و تكای پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله عليه وسلم) له‌ ڕۆژی دوایدا ( آمين يارب العالمين ) . ‌

وصلى الله وسلم على سيدنا محمد وعلى آله وصحبه وسلم
سبحان ربك رب العزة عما يصفون وسلام على المرسلين والحمد لله رب العالمين
والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته .


خـێـزان

ژنێك 15 ساڵە تەڵاق دراوە و لەگەڵ مێردەكەی دەژی

تەڵاقی سێ، مەلا و یاسا هاوڕا دەكات

کەشوهەوا

بۆ بینینی كه‌ش و هه‌وای زیاتر كلیك بكه‌

تـه‌ندروستی

سوودەکانی خوێن بەخشین چییە ؟

پێویستە پێش هەر خوێن بەخشینیک پشکنین بکەیت