#پرسی ریفراندۆمی هەرێم

تەیەمموم چۆنه‌ و بەچی ئەکرێ ؟

هەواڵی / 5/9/2017 362 جار بینراوە

تەیەمموم چۆنه‌ و بەچی ئەکرێ ؟


باوکی حارپ
- تەیەمموم و مەسح لەسەر خوف و پێڵاو گۆرەوی و باسی پیسیەکان و چەند شتێک کە پەیوەستە بەنوێژ کردن


زۆر جار لە زۆر کەس پرسیارم کردووە لە نوێژ کردنی ئەڵێن لە سەر ئیش ئاو نیە دەست نوێژ بشۆین یان لە قوتابخانە ئاو نیە یان جلمان پیسە بۆیە نوێژ ناکەین یان شوێنی نوێژ نیە یان مەجالمان نیە! هەندێکیش ئەڵێن ئاودەستەکان پاک نین وە مەجبورین بە پێوە میز بکەین لە بەر ئەوە نوێژ ناکەین! کەسی واش هەیە ئەڵێ دوگرد =نیمدەر= نیە نوێژی لە سەر بکەم! کەسی وا هەیە ئەڵێ زەحمەتە پێڵاوی ئیش داکەنم و دەست نوێژ هەڵگرم یان شوێنی پێ شۆردن نیە! چەندین بەهانەو بیانوی تر کە هیچی بەهانەی شەرعی نین من دێم بە پشتیوانی خوا چەند ڕوونکردنەیەک ئەکەم لە سەر ئاسانی نوێژو ئەنجامدانی وە ئەو گومانانە بە بەڵگەی قورئان و سوننەت ڕەد ئەکەمەوە بۆ ئەوەی کەس وانەزانێ عوزری هەیە لە نوێژ نەکردن لە پاش گەیشتنی ئەو بەڵگانە پێی داوا لەخوا ئەکەم سەرکەوتوم بکات.

تەیەمموم

ئەگەر ئاو دەست نەکەوت یان لە ترسی نەخۆشی نەتوانی بەکاری بێنی یان لە بەر ئەوەی ساردەو ترسی ئەوەت هەیە نەخۆش کەوی ئەوە پێویست ناکا نە غوسل بکەی نە دەستنوێژ بشۆی ئەتوانی تەیەمموم بکەی! خوای بەرز ئەفەرموێ :[ۆإِنْ كُنْتُمْ مَرْچَی أَوْ عَڵی سَفَرٍ أَوْ جَا‌وَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِگِ أَوْ ڵامَسْتُمُ النِّسَا‌وَ فَڵمْ تَجِدُوا مَا‌وً فَتَێمَّمُوا صَعِیدًا گَیِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ ۆأَیْدِیكُمْ مِنْهُ مَا یُڕیدُ اللَّهُ لِێجْعَڵ عَڵیْكُمْ مِنْ حَرَجٍ ۆڵكِنْ یُڕیدُ لِیُگَهِّرَكُمْ ۆلِیُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَڵیْكُمْ ڵعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (6)] المائدە

 واتە : ( وە ئەگەر ئێوە نەخۆش بوون یان لە سەفەر بوون یان کەسێکتان لە دەست بە ئاو گەیاندن هاتەوە یان لەگەڵ ئافرەتا خەوتن جا ئاوتان دەست نەکەوت ئەوە تەیەمموم بکەن بە ڕووی زەوی پاک دەست بێنن =بەزەویاو= دەم و چاوتان پێ بسڕنەوە =دەستی پێدا بێنن= وە دەستەکانیشتان لێی =بسڕنەوە دەستی پیا بێنن= خوا نایەوێ زەحمەت و بار گرانی بخاتە سەرتان بەڵکو ئەیەوێ پاکتان کاتەوە وە نیعمەتی =بەخششی= لە سەرتان تەواو بکات =بە کامڵ کردنی دینەکەتان وئاسان کاری بۆتان= بەڵکو شوکرانەی خوا بکەن =بەوەی تەنها بیپەرستن و هاوبەشی بۆ بڕیار نەدەن لە شەرعەکەی دەر نەچن= ) .
وە پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وعلی اله وسلم ئەفەرموێ : ( إن الصعید الگیب وچو‌و المسلم و إن لم یجد الما‌و عشر سنین فإژا وجد الما‌و فلیمسه بشرته فإن ژلك هو خیر ) صحیح الجامع 1667 واتە : ( خۆڵ و ڕووی زەوی پاک دەست نوێژی موسڵمانە ئەگەر ئاویش نەدۆزێتەوە دە ساڵان جا کە ئاوی دۆزیەوە با بیگەینێ بە پێستەی خۆی =بەکاری بێنێ= بە تەئکید ئەوە خێرە =چاکە= ) . یانی هەر چەندەی زۆر دوورە کە کەسێک دە ساڵ ئاو نەبینێ بەڵام ئەگەر واش بێ ئەتوانێ تەیەمموم بکات و دەست نوێژی ئەو هیچ کەمیەکی تێدا نیە نوێژەکەشی دروست و وەرگیراوە .
( وعن عمران بن حصین أن رسول الله صلی الله علیه وسلم : رأی رجلا معتزلا لم یصل فی القوم فقال : " یا فلان ما منعك أن تصلی فی القوم فقال یا رسول الله أصابتنی جنابە ولا ما‌و قال علیك بالصعید فإنه یكفیك " ) متفق علیه واتە : ( وە لە عمران کوڕی حێین ئەگێڕێتەوە کە پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وعلی اله وسلم : پیاوێکی بینی خۆی دوورە پەرێز کردبوو لەگەڵ خەڵکا نوێژی نەکرد جا پێغەبەری خوا صلی الله علیه وعلی اله وسلم فەرمووی : ئەی فولان چی ڕێی لێگرتی لەگەڵ خەڵکدا نوێژ بکەی؟ ووتی : ئەی پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وعلی اله وسلم جەنابەتم توش بووە وە ئاویش نیە! پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وعلی اله وسلم فەرمووی : دەی ڕووی زەوی بەکار بێنە =تەیەمموم بکە= ئەوەت بەسە =لەجیاتی ئاو=) . لەو فەرموودەش دیارە ئەوە دەر ئەکەوێ کەنابێت کەسێ نوێژ نەکا بە بیانوی نەبونی ئاو ئەتوانێ تەیەمموم بکات تەیەمموم بەسە کەسێک وابزانێ تەیەمموم بەشی ناکا یان بۆی نوێژ دروست ناکا پێی ئەڵێین پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وعلی اله وسلم وا ئەفەرموێ چۆن بە هەوای خۆت بەرامبەری فەرموودە ئەبیتەوە!؟
( عن عمرو بن العاص قال احتلمت فی لیلە باردە فی غزوە ژات السلاسل فأشفقت إن اغتسلت أن أهلك فتیممت پم صلیت بأصحابی الصبح فژكروا ژلك للنبی صلی الله علیه وسلم فقال یا عمرو صلیت بأصحابك وأنت جنب فأخبرته بالژی منعنی من الاغتسال وقلت إنی سمعت الله یقول ( ولا تقتلوا أنفسكم إن الله كان بكم رحیما ) فچحك رسول الله صلی الله علیه وسلم ولم یقل شیئا ) صحیح سنن ابی داود واتە : ( لە عەمرو کوڕی العاص فەرمووی لە شەوێکی ساردا ئیحتیلامم =خەوم بینی جەنابەتم کەوتە سەر غوسڵ لەسەرم واجب= بوو لە غەزوەی ژات السلاسل جا ترسام غوسڵ بکەم لەوەی بە هیلاک بچم تەیەممومم کرد پاشان نوێژم بە هاوەڵەکانم کرد =پێش نوێژیم بۆ کردن= نوێژی بەیانی جا ئەوەیان بۆ پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وعلی اله وسلم گێڕایەوە جا پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وعلی اله وسلم فەرمووی : ئەی عمرو پێش نوێژیت بۆ هاوەڵەکانت کرد وە تۆ جەنابەتیشت لە سەر بوو؟ جا هەواڵم پێدا بەوەی کە ڕێی لێگرتم =کە سارد بوو بۆیە نەوێرام غوسڵم نەکرد تەیەممومم کرد= وە ووتم : من بیستومە خوا ئەفەرموێ : [ولا تقتلوا انفسکم إن الله کان بکم رحیما] واتە : نەفسی خۆتان مەکوژن بە تەئکید خوا بە ڕەحمە بۆ ئێوە . جا پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وعلی اله وسلم پێکەنی هیچ قسەیەکی نەکرد =یانی ئیقراری لە سەر کارەکە کرد= ) . لەو فەرموودەش ئەبینین ئاشکرایە ئەگەر سارد بوو کەسێ نەوێرا ئاو بەکار بێنێ ئەتوانێ تەیەمموم بکات وە ئەشتوانێ پێش نوێژی بۆ خەڵک بکات الحمد لله دینەکەمان ئاسانە .

تەیەمموم بەچی ئەکرێ ؟

تەیەمموم بە (صعید) ڕووی زەوی ئەکرێ هەموو ڕووی زەوی تەنانەت بە دیواریش ئەکرێ وەک هاتووە لە پێغەمبەری خواوە صلی الله علیه وعلی اله وسلم : (أقبل النبی صلی الله علیه وسلم من نحو بئر جمل فلقیه رجل فسلم علیه فلم یرد علیه النبی صلی الله علیه وسلم حتی أقبل علی الجدار فمسح بوجهه ویدیه پم رد علیه السلام) متفق علیه واتە : ( پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وعلی اله وسلم ڕووی کردو هات بەرەو بیری جمل جا پیاوێکی پێگەیشت وەسەلامی لە پێغەمبەری خوا کرد صلی الله علیه وعلی اله وسلم جا پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وعلی اله وسلم وەڵامی سەلامەکەی نەدایەوە هەتا ڕووی کردە دیوارێک وە دەستی هێنا بە دەم وچاوی =ڕووی= وە دەستەکانی پاشان سەلامی وەڵام دایەوە ) . ئەم فەرموودە دەری ئەخا کە باشترە زیکری خوا بە دەستنوێژەوە بکرێ وە دروستیشە بە دیوار تەیەمموم بکەی ئەگەر لە ناو شاریش بووی تەیەمموم ئەکرێ مەرج نیە لە سەفەر بیت الحمد لله تەیەمموم ئاسانە مەرج نیە ئیللا بە خۆڵ بێت بە دیواریش ئەتوانین وە بەڕووی زەوی هەمووی (صعید) بە ڕووی زەوی ئەوترێ مەرج نیە تەنها خۆڵ بێ یان تۆزی لە سەر بێ بۆ ئەمە لە اچوا‌و البیان قسەیەکی جوانی هەیە شێخ شنقیگی رحمه الله ئەوەی ئەیەوێ بچێتەوە سەری وە ئەو فەرموودە کە پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وعلی اله وسلم ئەفەرموێ : (أعگیت خمسا لم یعگهن أحد قبلی : نصرت بالرعب مسیرە شهر وجعلت لی اڵارچ مسجدا وگهورا فأیما رجل من أمتی أدركته الصلاە فلیصل وأحلت لی المغانم ولم تحل ڵاحد قبلی وأعگیت الشفاعە وكان النبی یبعپ إلی قومه خاصە وبعپت إلی الناس عامە) متفق علیه واتە : ( پێنج شتم پێ بەخشراوە نەبەخشراوە بە کەسێک لە پێش من : سەرخراوم بە ترس لە دووری مانگە ڕێیەک =دوژمن ئەترسێ= وە زەوی بۆم کراوە بە مزگەوت و پاککەرەوە=دەستنوێژ= جا هەر پیاوێک لە ئوممەتی من نوێژی گەیشتێ کاتی نوێژی بەسەر هات با نوێژی خۆی بکات وە غەنیمەتم بۆ حەڵاڵ کراوە وە بۆ کەس لە پێش من حەڵاڵ نەکراوە وە شەفاعەتم پێبەخشراوە وە پێغەمبەرانی پێشوو بۆ قەومی خۆیان ڕەوانە ئەکران بە تایبەت وە من ڕەوانە کراوم بۆ هەموو خەڵک ) . ئەبینین لەو فەرموودە پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وعلی اله وسلم ئەفەرموێ ئەرزم بۆ کراوە بە مزگەوت و پاککەرەوە وە لەهەر زەویەک کاتی نوێژ هات بیکەن ئاو نەبێ تەیەمموم بکەن زەوی بۆتان پاکە دەشزانین زەوی هەمووی خۆڵ نیەو تۆزی نیە شوێنی شاخاواوی هەیە بەرد هەیە لم هەیە تەڕ هەیە ووشک هەیە کەوابوو هەمووی ئەتوانین تەیەممومی پێ بکەین والله اعلم .

تەیەمموم چۆنە؟

لە سەرەوە ئایەتەکەمان هێنا کە فەرمانمان پێ ئەکات بەو شێوە [فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ ۆأَیْدِیكُمْ مِنْهُ] واتە : (دەست بێنن =بەزەویاو= دەم و چاوتان پێ بسڕنەوە =دەستی پێدا بێنن= وە دەستەکانیشتان لێی =بسڕنەوە دەستی پیا بێنن=) . لێرە خوای بەرز نافەرموێ تا ئانیشکتان وەک لەوەی پێشتر لە ئایەتەکە بۆ دەست نوێژ ئەفەرموێ دەستان بشۆن لەگەڵ ئانیشکتان [فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ ۆأَیْدِێكُمْ إِڵی الْمَرَافِقِ] کەواتە تەنها دەست هێنان بە دەم و چاوت وە دەستەکانت بەسە بۆ تەیەمموم بۆ زیاتریش دڵنیا بوون بچینە خزمەتی فەرموودەیەک کە بوخاری و موسلیم ڕیوایەتیان کردووە کە عەممار خوای لێ ڕازی بێ ئەفەرموێ جارێکیان توشی جەنابەت بوو ئاو نەبوو خۆی لە ئەرزا گەوزاند و نوێژی کرد یانی وای زانی تەیەمموم ئەبێ بۆ هەموو لەش بێت کە هاتەوە بۆ پێغەمبەری خوای صلی الله علیه وعلی اله وسلم باس کرد پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وعلی اله وسلم فەرمووی : (إنما كان یكفیك هكژا فچرب النبی صلی الله علیه وسلم بكفیه اڵارچ ونفخ فیهما پم مسح بهما وجهه وكفیه)

واتە : ( بە تەئکید ئەوەندەت بەس بوو بەو شێوە جا پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وعلی اله وسلم ناو لەپەکانی دەستی لە ئەرز داو فووی پیا کردن پاشان هێنای بە دەم وچاوی =ڕووی= خۆی وە دەستەکانی =تەنها لەپەکانی= ) . وە لای بوخاری ڕیوایەتێک بەو شێوەیە : (و مسح وجهه وکفیه واحدە) واتە : ( دەستی هێنا بە دەم و چاوی وە دەستی یەک جار ) . وە ئەو ڕیوایەتانەی ئەڵێ دوو جار لاوازە وەک ابن حجر العسقلانی وە البانی ئەڵێن رحمهم الله سەیری اروا‌و الغلیل ی البانی بکە رحمه الله . باسی مەسح لە سەر خوف و پێڵاو وە گۆرەوی لە گەڵ باسی پیسیەکان لە باسێکی تر چاوەڕوان بن ان شا‌و الله .


زۆرترین بینراو