ئافره‌ت و به‌خێرهاتنی میوان .

هەواڵی / 15/8/2017 588 جار بینراوە

ئافره‌ت و به‌خێرهاتنی میوان .

شه‌ن پرێس :

دكتۆر حه‌سه‌ن پێنچوێنی .... ئوسترالیا

برایه‌كی به‌رێز پرسیاری كردبوو له‌باره‌ی ئه‌وه‌وه‌ ئایا دروسته‌ كاتێ میوان هاته‌ ماڵه‌وه‌ ئافره‌ت بێت بۆ به‌خێرهاتنی و رووبه‌رو قسه‌ی له‌ته‌كا بكات؟ ئه‌ڵبه‌ت من وه‌ڵامی ئه‌و برایه‌م دایه‌وه‌ و له‌به‌ر گرنگی باسه‌كه‌ ویستم بیكه‌مه‌ بابه‌تێكی هه‌فتانه‌ و پێشكه‌ش به‌خوێنه‌رانی به‌رِێزی بكه‌ین، تا له‌باره‌ی حاڵی موسوڵمانانی سه‌ره‌تای ئیسلامه‌وه‌ ئاگادار بن، به‌پێی ئه‌و فه‌رمووده‌ و شوێنه‌وارانه‌ی به‌ده‌ستمان گه‌یشتووه‌.
ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ته‌ماشای ئه‌و شوێنه‌وارانه‌ بكه‌ین ده‌بینین ئافره‌تان له‌هه‌موو گۆشه‌یه‌كی ژیاندا هاوبه‌شی پیاوانیان كردووه‌ له‌ جومعه‌و جه‌ماعه‌ت و نوێژی جه‌ژنه‌كان و جیهاد و خه‌باتی چه‌كدارانه‌، و سه‌رپه‌رشتی جه‌نگاوه‌ره‌ نه‌خۆشه‌كان و ده‌رمانكردنی برینداره‌كانیان، و رووبه‌رِوو پرسیاركردن له‌ پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، و داواكردنی مافی خۆیان، و له‌روو وه‌ستانی گه‌وره‌ترین كه‌س له‌ پاش پێغه‌ممه‌ره‌وه‌ و ئامۆژگاری كردنی و رێنوێنیكردنی، و زیاد له‌مانه‌ هه‌مووی خودی ئافره‌ت خۆی میوانداری له‌پیاوان كردووه‌ و نانی بۆ دروست كردوون، و هاوه‌ڵه‌كانی پێغه‌ممه‌ريش صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و رۆیشتوونه‌ته‌ ماڵیه‌وه‌ و نانیان خواردووه‌.
ئه‌مه‌ش كه‌ ژن له‌ زۆر شتی حه‌ڵاڵ قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێت تازه‌ نییه‌، به‌ڵكو له‌سه‌ر ده‌می تابیعینا، ئه‌مه‌ رووی داوه‌، تا یه‌كێ له‌ ئافره‌ته‌ سه‌حابییه‌كان رووبه‌روویان ده‌بێته‌وه‌، و ده‌فه‌رموێ: ئه‌وه‌ ئێوه‌ ده‌تانه‌وێ چی بكه‌ن؟ من خوشكه‌كه‌م خێزانی سه‌حابه‌ بوو، له‌ دوانزه‌ غه‌زادا به‌شداری كرد‌، خۆیشم له‌ شه‌ش غه‌زادا به‌شداریم كردووه‌.. ته‌نانه‌ت له‌كاتی جه‌ژناندا پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رێی به‌ ئافره‌تی حه‌یزدار ده‌دا كه‌ هاوبه‌شی خێر و دوعای موسوڵمانان بكات، به‌ڵام له‌ناو نوێژگاكه‌دا نه‌بن.. یه‌كێ له‌ ژنانی تابیعی به‌سه‌ر سوورمانه‌وه‌ ده‌پرسێ: چۆن رێ به‌حه‌یزدار دراوه‌؟! ئه‌ویش ده‌فه‌رموێ: بۆچ مه‌گه‌ر له‌عه‌ره‌فه‌دا ناوه‌ستێ؟!
له‌به‌ر ئه‌وه‌ له‌هه‌موو كاتێكا كه‌ تووندره‌وی ده‌ستی پێكرد ده‌بێ میانه‌ره‌وی ئیسلام بخرێته‌ پێش چاو، تا ئه‌وه‌ی حه‌قه‌ ئێمه‌ شوێنی بكه‌وین.. ئه‌وه‌ ئێوه‌و ئه‌و ده‌قانه‌ش‌ كه‌ له‌سونه‌ت وسیره‌ و ته‌فسیردا وه‌رمان گرتووه‌..

1- راسته‌و خۆ پرسیاركردن له‌پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ :
ئه‌مه‌ كۆمه‌ڵێ فه‌رمووده‌یه‌ كه‌ ئافره‌ت هاتوونه‌ته‌ خزمه‌ت پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و راسته‌و خۆ پرسیاریان لێكردووه‌:

أ- له‌باره‌ی خوێنی مانگانه‌و نه‌خۆشییه‌وه‌:
أخرج البخاري ( 306 )، ومسلم ( 333 ) عَنْ عَائِشَةَ –رضي الله عنها- أَنَّهَا قَالَتْ: قَالَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ لِرَسُولِ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم-: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لَا أَطْهُرُ أَفَأَدَعُ الصَّلَاةَ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم-: إِنَّمَا ذَلِكِ عِرْقٌ وَلَيْسَ بِالْحَيْضَةِ، فَإِذَا أَقْبَلَتْ الْحَيْضَةُ فَاتْرُكِي الصَّلَاةَ، فَإِذَا ذَهَبَ قَدْرُهَا فَاغْسِلِي عَنْكِ الدَّمَ وَصَلِّي . -صلى الله عليه وسلم-
قال الحافظ ابن حجر: وفيه جواز استفتاء المرأة بنفسها ومشافهتها للرجل فيما يتعلق بأحوال النساء، وجواز سماع صوتها للحاجة فتح الباري 1/410 .
واته‌: حه‌زره‌تی عائیشه‌ فه‌رمووی: فاتمه‌ی كچی ئه‌بی حوبه‌یش هاته‌ خزمه‌ت پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و عه‌رزی كرد: ئه‌ی پێغه‌ممه‌ری خوا! من له‌خوێنی عاده‌تی مانگانه‌ پاك نابمه‌وه‌ ئایا هه‌ر واز له‌نوێژه‌كانم بێنم؟ پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فه‌رمووی:

ئه‌وخوێنه‌ی تۆ خوێنی حه‌یز نییه‌، به‌ڵكو ئه‌وه‌ ره‌گێكه‌، له‌وره‌گه‌وه‌ دێت، {واته‌: خوێنی نه‌خۆشییه‌}، كاتێ كه‌وتیته‌ حه‌یزه‌وه‌ نوێژه‌كان مه‌كه‌، وكاتێ رۆژانی حه‌یزت ته‌واو بوو خۆت بشۆره‌،و خۆت له‌خوێنه‌كه‌ پاك بكه‌وه‌ و نوێژه‌كه‌ت بكه‌. ئیبنو حه‌جه‌ر له‌شه‌رحی ئه‌م فه‌رمووده‌یه‌دا ده‌ڵێ: ئه‌م فه‌رمووده‌یه‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كه‌ ئافره‌ت به‌بێ واسیته‌ و روو به‌روو دروسته‌ قسه‌ له‌ته‌ك پیاواندا بكات له‌باره‌ی ئه‌وشتانه‌وه‌ كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ ئه‌حواڵی ژنانه‌وه‌ هه‌یه‌، هه‌روه‌ها دروستبوونی بیستنی ده‌نگی ئافره‌ت بۆ پێویستی.

ب- له‌باره‌ی بریكاری له‌ حه‌جدا:
وأخرج البخاري (1855)، ومسلم (1334) عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ -رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا- قَالَ كَانَ الْفَضْلُ رَدِيفَ النَّبِيِّ -صلى الله عليه وسلم- فَجَاءَتْ امْرَأَةٌ مِنْ خَثْعَمَ فَجَعَلَ الْفَضْلُ يَنْظُرُ إِلَيْهَا وَتَنْظُرُ إِلَيْهِ فَجَعَلَ النَّبِيُّ -صلى الله عليه وسلم- يَصْرِفُ وَجْهَ الْفَضْلِ إِلَى الشِّقِّ الْآخَر،ِ فَقَالَتْ: إِنَّ فَرِيضَةَ اللَّهِ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا لَا يَثْبُتُ عَلَى الرَّاحِلَةِ أَفَأَحُجُّ عَنْهُ؟ قَالَ: نَعَمْ . وَذَلِكَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ. قال الحافظ ابن حجر: ويؤخذ منه جواز كلام المرأة وسماع صوتها للأجانب عند الضرورة، كالاستفتاء عن العلم والترافع في الحكم والمعاملة فتح الباري: 4/70 .
عه‌بدوڵلای كورِی عه‌بباس خوا لێیان رازی بێ ده‌فه‌رموێ: فه‌زل له‌پشت پێغه‌ممه‌ره‌وه‌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سوار بووبوو، وئافره‌تێ له‌هۆزی خه‌سعه‌م (خَثْعَمَ) هاته‌ رێی پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و فه‌زڵ بۆ ئافره‌ته‌كه‌ی ده‌رِوانی،و ئه‌ویش بۆ فه‌زڵی ده‌رِوانی، پێغه‌ممه‌ر كه‌پێی زانی ده‌ستی نا به‌رِووی فه‌زڵه‌وه‌ بۆ لاكه‌ی تری، ئافره‌ته‌كه‌ عه‌رزی كرد: ئه‌ی پێغه‌ممه‌ری خوا! باوكم پیاوێكی پیری ئیفتاده‌یه‌و حه‌جی له‌سه‌ر واجب بووه‌، و ناتوانێ به‌سه‌ر وڵاخه‌وه‌ خۆی بگرێت، ئایا دروسته‌ من حه‌جه‌كه‌ی بۆبكه‌م؟ پێغه‌ممه‌ریش صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فه‌رمووی: به‌ڵێ. ئه‌مه‌ش له‌ساڵی حه‌جی ماڵ ئاواییدا بوو.
ئیبنو حه‌جه‌ر له‌شه‌رحی ئه‌م فه‌رمووده‌یه‌دا ده‌ڵێ: ئه‌م فه‌رمووده‌یه‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كه‌ دروسته‌ ئافره‌ت قسه‌ له‌گه‌ڵ پیاوی بێگانه‌دا بكات، و ده‌نگی ببیسترێ بۆ پێویستی، وه‌ك: پرسیاری شه‌رعی، و دادگاو مامه‌ڵه‌ و كرِین وفرۆشتن. فتح الباری:4/70.
ج- هه‌روه‌ها له‌م باره‌وه‌ فه‌رمووده‌ زۆرن وه‌ك سكاڵاكه‌ی هیندی كچی عوتبه‌ له‌ ده‌ست قونجاوی ئه‌بو سوفیان، أخرجه البخاری (برقم: 5364)، ومسلم (برقم:1714)، فتح الباری: 9/509،
د - هه‌روه‌ها په‌یمان به‌ستنی ئافره‌تان له‌خزمه‌ت پێغه‌ممه‌را صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، كه‌ أخرجه البخاری (برقم:7214)، ومسلم (برقم: 1866 )، فتح الباری: 13/204.
2- میوانداری و نان بده‌یی:
هه‌روه‌ها ئافره‌ت خۆی میوانداری كردووه‌ و هاوه‌ڵه‌كانی پێغه‌ممه‌ر رۆیشتوونه‌ته‌ ماڵیه‌وه‌ و نانیان خواردووه‌ .
أخرج النسائي في كتاب النكاح/ برقم: 3185. عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ وَكَانَتْ مِنَ الْمُهَاجِرَاتِ الْأُوَلِ قَالَتْ خَطَبَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَخَطَبَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى مَوْلَاهُ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَقَدْ كُنْتُ حُدِّثْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَحَبَّنِي فَلْيُحِبَّ أُسَامَةَ فَلَمَّا كَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ أَمْرِي بِيَدِكَ فَانْكِحْنِي مَنْ شِئْتَ فَقَالَ انْطَلِقِي إِلَى أُمِّ شَرِيكٍ وَأُمُّ شَرِيكٍ امْرَأَةٌ غَنِيَّةٌ مِنَ اڵانْصَارِ عَظِيمَةُ النَّفَقَةِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يَنْزِلُ عَلَيْهَا الضِّيفَانُ فَقُلْتُ سَأَفْعَلُ، قَالَ: لَا تَفْعَلِي فَإِنَّ أُمَّ شَرِيكٍ كَثِيرَةُ الضِّيفَانِ فَإِنِّي أَكْرَهُ أَنْ يَسْقُطَ عَنْكِ خِمَارُكِ أَوْ يَنْكَشِفَ الثَّوْبُ عَنْ سَاقَيْكِ فَيَرَى الْقَوْمُ مِنْكِ بَعْضَ مَا تَكْرَهِينَ وَلَكِنِ انْتَقِلِي إِلَى ابْنِ عَمِّكِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ وَهُوَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي فِهْرٍ فَانْتَقَلْتُ إِلَيْهِ مُخْتَصَرٌ أخرجه مسلم في كتاب الإيمان / برقم231. و النسائي في كتاب النكاح/ برقم: 3185.
له‌م فه‌رمووده‌یه‌دا فاتمه‌ی كچی قه‌یس ده‌یگێرِێته‌وه‌، كه‌ یه‌كێك بووه‌ له‌و ئافره‌تانه‌ی له پێناوی خوادا كۆچیان كردووه‌، و باسی ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌مێرده‌كه‌ی له‌یه‌كه‌م جیهادا شه‌هید ده‌بێت و بێوه‌ژن ده‌كه‌وێت، و خه‌ڵكی داوای ده‌كه‌ن، پێغه‌ممه‌ریش صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بۆ ئوسامه‌ی كورِی زه‌یدی داوا ده‌كات، بیستویشیه‌تی كه‌ پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فه‌رموویه‌تی: ئه‌وه‌ی منی خۆش ده‌وێ بائوسامه‌ی خۆش بوێت.. كاتێ پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ له‌باره‌ی ئوسامه‌وه‌ قسه‌ی له‌ته‌كا ده‌كات، گفت ده‌دات..
پێغه‌ممه‌ریش صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ده‌فه‌رموێ: ده‌باشه‌ برِۆره‌ ماڵ ئوممو شه‌ریك، ئوممو شه‌ریكیش ئافره‌تێكی ده‌وڵه‌مه‌ندی خێره‌ومه‌نی ئه‌نساری بوو، زۆر نان بده‌و و میواندار بووه‌، فاتمه‌ ده‌فه‌رموێ: منیش گوتم: باشه‌ ده‌رِۆمه‌ ماڵ ئه‌و.. پاشان پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فه‌رمووی: نه‌ء، مه‌رِۆره‌ ئه‌وێ.. چونكه‌ ئوممو شه‌ریك ئافره‌تێكه‌ میوانی زۆره‌، و منیش پێم ناخۆشه‌، سه‌رپۆشه‌كه‌ت له‌سه‌رت دابكه‌وێت، یا كراسه‌كه‌ت له‌سه‌ر پووزت لابچێ و خه‌ڵكه‌كه‌ هه‌ندێ شوێنت ببینن كه‌ حه‌ز نه‌كه‌ی ببینرێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ برِۆره‌ ماڵ عه‌بدوڵلای ئامۆزاته‌وه‌ - عبدالله ابن ام مكتوم_ ئه‌ویش هه‌روا ده‌كات، ده‌چێته‌ ماڵ عه‌بدوڵلاوه‌ . تاد...
ئه‌وه‌ی من ده‌مه‌وێ له‌م فه‌رمووده‌یه‌دا باسی بكه‌م چه‌ند شتێكه‌: یه‌كه‌م: ئافره‌تێكی وه‌ك ئومموشه‌ریك ئافره‌تێكی ده‌وڵه‌مه‌نده‌و نان بده‌یه‌ و میوانداری ده‌كات و خه‌ڵكی ده‌بن به‌میوانی.. و پێغه‌ممه‌ریش صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مه‌نعی ناكات.. دووه‌م: ئه‌و ئافره‌ته‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ مه‌نع ده‌كات كه‌ نه‌چێته‌ ماڵ ئوممو شه‌ریكی نان بده‌، چونكه‌ ئه‌گه‌ر له‌وێ بێ ده‌بێ دایمه‌ سه‌روله‌شی داپۆشراوبێ، ئه‌مه‌ش زه‌حمه‌ته‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ رێنوێنی ده‌كات، تابرِواته‌ ماڵ عه‌بدوڵلا بۆ ئه‌وه‌ی تووشی ئه‌و حه‌ره‌جه‌ نه‌بێت..

3-‏ به‌شداری ئافره‌ت له‌ جومعه‌ و جه‌ماعه‌ت وجه‌ژنه‌كاندا‏:
‏ ‏ ‏ عَنْ ‏ ‏ ‏ابْنِ سِيرِينَ ‏ ‏عَنْ ‏ ‏أُمِّ عَطِيَّةَ ‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏كَانَ يُخْرِجُ اڵابْكَارَ ‏ ‏وَالْعَوَاتِقَ ‏ ‏وَذَوَاتِ ‏ ‏الْخُدُورِ ‏ ‏وَالْحُيَّضَ فِي الْعِيدَيْنِ فَأَمَّا الْحُيَّضُ فَيَعْتَزِلْنَ الْمُصَلَّى وَيَشْهَدْنَ دَعْوَةَ الْمُسْلِمِينَ قَالَتْ إِحْدَاهُنَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا جِلْبَابٌ قَالَ ‏ ‏فَلْتُعِرْهَا أُخْتُهَا مِنْ جَلابِيبِهَا.. أخرجه الترمذي في كتاب الجمعة/باب ماجاء في خروج النساء في العيدين.برقم:495. ‏
دایكی عه‌تیه‌ ده‌ڵێت: پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كیژۆڵه‌و گه‌وره‌كچ و ئافره‌تی مناڵدار و ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌ش كه‌ له‌عاده‌تی مانگانه‌دا بوون ده‌یبردنه‌ ده‌ره‌وه‌ بۆ نوێژی جه‌ژن، ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌عاده‌تی مانگانه‌دا بوون، ئاماده‌ی دوعاو نزاو پارِانه‌وه‌ ده‌بوون، به‌ڵام له‌كه‌نارێكی نوێژگاكه‌وه‌ ده‌بوون، یه‌كێكیان ئه‌گه‌ر سه‌رپۆشی نه‌بوایه‌ عه‌رزی پێغه‌ممه‌ری ده‌كرد چیبیكات؟ ئه‌ویش ده‌یفه‌رموو با له‌خوشكه‌كه‌ی وه‌ربگرێ و دوایی بیداته‌وه‌.

4- به‌شداری ئافره‌ت له‌ غه‌زادا:
أ- وادیاره‌ له‌سه‌رده‌می تابیعییه‌كانا توندی به‌رامبه‌ر ئافره‌تان ده‌ستی پێكردووه‌، ئه‌وه‌ته‌ حه‌فسه‌ی كچی سیرین ده‌ڵێت: رێگریمان له‌ كچه‌ جحێله‌كان ده‌كرد بچنه‌ ده‌ره‌وه‌، ئافره‌تێك هات و له‌ كۆشكی به‌نی خه‌ڵه‌ف دابه‌زی، {وه‌ك بلێی سه‌ركۆنه‌ی ئێمه‌ی ده‌كرد بۆچ ئێوه‌ رێگری له‌چوونه‌ده‌ره‌وه‌ی ئافره‌تان ده‌كه‌ن؟} بۆی باسكردین كه‌ خۆشكه‌كه‌ی خێزانی یه‌كێ له‌هاوه‌ڵه‌كانی پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بووه‌، له‌گه‌ڵ پێغه‌ممه‌را ئاماده‌ی دوانزه‌ غه‌زا بووه‌، گوتی: خۆیشم شه‌ش غه‌زام له‌ته‌كا كردووه‌، وتی: ئێمه‌ برینداره‌كانمان ده‌رمان ده‌كرد، و سه‌رپه‌رشتی نه‌خۆشه‌كانمان ده‌كرد، خوشكم له‌پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ پرسی: ئه‌گه‌ر یه‌كێكمان سه‌رپۆشی به‌سه‌ره‌وه‌ نه‌بێ گوناحی ده‌گات بچێته‌ ده‌ره‌وه‌؟ فه‌رمووی با له‌ خوشكه‌كه‌ی وه‌ربگرێ وئاماده‌ی ئه‌وخێره‌ و دوعای موسڵمانان بێت. ده‌ڵێت: كه‌ دایكی عه‌تیه‌ هات من پرسیارم لێ كرد {یاگوتی: پرسیارمان لێكرد}: ئایا تۆ له‌پێغه‌ممه‌رت صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بیستووه‌ شتی وای فه‌رمووبێ؟ گوتی: به‌ڵێ. ده‌ڵێ: هه‌رگیز ناوی پێغه‌ممه‌ری نه‌ده‌هێنا، هه‌رده‌یگوت: به‌یبه‌ن، گوتی: به‌ڵێ، به‌یبه‌ن فه‌رمووی: با جحێل و گه‌وره‌كچ و ئه‌وانه‌ش كه‌ له‌عاده‌تی مانگانه‌دان برِۆنه‌ ده‌ره‌وه‌، و ئاماده‌ی خێرو دوعای موسوڵمانان بن، به‌ڵام ئه‌وانه‌ی له‌حه‌یزان باله‌كه‌ناری نوێژگاكه‌وه‌بن، كچی سیرین ده‌ڵێت: به‌ دایكی عه‌تیه‌م گوت: ئافره‌تی حه‌یزداریش؟! ئه‌ویش گوتی: بۆچ مه‌گه‌ر له‌عه‌ره‌فاتا و له‌فڵا ن و فڵان شوێنا ئاماده‌ نابن؟!

عَنْ ‏ ‏حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ ‏ ‏قَالَتْ:‏ كُنَّا نَمْنَعُ ‏ ‏عَوَاتِقَنَا ‏ ‏أَنْ يَخْرُجْنَ فَقَدِمَتْ امْرَأَةٌ فَنَزَلَتْ قَصْرَ ‏ ‏بَنِي خَلَفٍ ‏ ‏فَحَدَّثَتْ أَنَّ أُخْتَهَا كَانَتْ تَحْتَ رَجُلٍ مِنْ ‏ ‏أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏قَدْ غَزَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏اثْنَتَيْ عَشْرَةَ غَزْوَةً، قَالَتْ أُخْتِي غَزَوْتُ مَعَهُ سِتَّ غَزَوَاتٍ، قَالَتْ كُنَّا نُدَاوِي ‏ ‏الْكَلْمَى ‏ ‏وَنَقُومُ عَلَى الْمَرْضَى فَسَأَلَتْ أُخْتِي رَسُولَ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏فَقَالَتْ هَلْ عَلَى إِحْدَانَا بَأْسٌ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا جِلْبَابٌ أَنْ تَخْرُجَ فَقَالَ لِتُلْبِسْهَا صَاحِبَتُهَا مِنْ جِلْبَابِهَا وَلْتَشْهَدْ الْخَيْرَ وَدَعْوَةَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَتْ فَلَمَّا قَدِمَتْ ‏ ‏ أُمُّ عَطِيَّةَ ‏ ‏فَسَأَلْتُهَا ‏ ‏أَوْ سَأَلْنَاهَا ‏ ‏هَلْ سَمِعْتِ رَسُولَ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏يَقُولُ كَذَا وَكَذَا قَالَتْ وَكَانَتْ لَا تَذْكُرُ رَسُولَ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏أَبَدًا إِلَّا قَالَتْ بَيْبًا فَقَالَتْ نَعَمْ بَيْبًا قَالَ ‏ ‏لِيَخْرُجْ ‏ ‏الْعَوَاتِقُ ‏ ‏ذَوَاتُ ‏ ‏الْخُدُورِ ‏ ‏أَوْ قَالَتْ ‏ ‏الْعَوَاتِقُ ‏ ‏وَذَوَاتُ ‏ ‏الْخُدُورِ ‏ ‏وَالْحُيَّضُ ‏ ‏فَيَشْهَدْنَ الْخَيْرَ وَدَعْوَةَ الْمُؤْمِنِينَ وَيَعْتَزِلْنَ ‏ ‏الْحُيَّضُ ‏ ‏الْمُصَلَّى ‏ فَقُلْتُ ‏ ‏ لِأُمِّ عَطِيَّةَ ‏ ‏الْحَائِضُ؟ فَقَالَتْ ‏ ‏أَوَلَيْسَ يَشْهَدْنَ ‏ ‏عَرَفَةَ ‏ ‏وَتَشْهَدُ كَذَا وَتَشْهَدُ كَذَا؟.مسند أحمد /أول مسند البصريين/ حديث أم عطية.برقم: 19859.

دایكی عه‌تیه‌ ده‌ڵێت: له‌ته‌ك پێغه‌ممه‌ری خوادا حه‌وت غه‌زام كردووه‌، له‌جێگه‌كانیانا ده‌ماینه‌وه‌، و خواردنمان بۆ دروست ده‌كردن، و سه‌رپه‌رشتی نه‌خۆشه‌كانمان ده‌كرد، و ده‌رمانی برینداره‌كانمان ده‌كرد..

عَنْ ‏ ‏ أُمِّ عَطِيَّةَ ‏ ‏قَالَتْ :‏ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏سَبْعَ غَزَوَاتٍ، ‏ ‏أَخْلُفُهُمْ ‏ ‏فِي رِحَالِهِمْ، وَأَصْنَعُ لَهُمْ الطَّعَامَ، وَأَقُومُ عَلَى مَرْضَاهُمْ،‏ ‏وَأُدَاوِي جَرْحَاهُمْ. مسند أحمد/ أول مسند البصريين/ حديث أم عطية، برقم: 19862.
ب- له‌{اسد الغابة}دا باسی نوسه‌یبه‌ ده‌كات وده‌ڵێ: له‌په‌یمانی عه‌قه‌به‌دا ئاماده‌بووه‌، و له‌گه‌ڵ كورِه‌كه‌ی و میرده‌كه‌یا به‌شداری له‌ غه‌زای ئوحودا كردووه‌، وه‌ له‌ به‌یعه‌ی ریزوان(بيعة الرضوان)دا ئاماده‌بووه‌، و له‌غه‌زای یه‌مامه‌شدا به‌شداری كردووه‌، و وه‌ك جه‌نگاوه‌رێك جه‌نگیوه‌، له‌و جه‌نگه‌دا ده‌ستێكی تووش بوو{هه‌روه‌ك زه‌هه‌بی له‌ سیه‌ر ئه‌علامدا باسی ده‌كات له‌و رۆژه‌دا ئه‌و ده‌سته‌ی په‌رِیوه‌..}، له‌دوانزه‌ شوێنه‌وه‌ بریندار بووه‌. كاتێ له‌جه‌نگی یه‌مامه‌دا برینداربوو ئه‌بوبه‌كر كه‌ خه‌لیفه‌بوو بۆ سه‌ردانی هات بۆ ماڵه‌وه‌.. اسد الغابة/الكنى من النساء.

عن عبد الله بن زيد بن عاصم يقول: شهدت أحدا فلما تفرقوا عن رسول الله صلى الله عليه وسلم دنوت منه أنا وأمي نذب عنه. فقال: ابن أم عمارة! قلت: نعم. قال: ارم، فرميت بين يديه رجلا بحجر وهو على فرس فأصبت عين الفرس فاضطرب الفرس فوقع هو وصاحبه وجعلت أعلوه بالحجارة والنبي صلى الله عليه وسلم يبتسم، ونظر إلى جرح أمي على عاتقها فقال أمك أمك اعصب جرحها اللهم اجعلهم رفقائي في الجنة قلت ما أبالي ما أصابني من الدنيا. سير أعلام النبلاء للذهبي.
ج- عه‌بدوڵلای كورِی زه‌ید ده‌ڵێ: من له‌غه‌زای ئوحودا به‌شدار بووم، له‌و كاته‌دا كه‌ خه‌ڵكی ده‌وری پێغه‌ممه‌ریان چۆڵكرد من ودایكم لێی نزیك كه‌وتینه‌وه‌، و به‌رگریمان لێ ده‌كرد، پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فه‌رمووی:كورِی ئوم عه‌مماره‌! گوتم:به‌ڵێ، فه‌رمووی: بهاوێژه‌، منیش له‌به‌رده‌میا به‌ردێكم گرته‌ پیاوێك كه‌به‌سه‌ر ئه‌سپه‌كه‌یه‌وه‌ بوو، به‌رده‌كه‌ به‌ر چاوی ئه‌سپه‌كه‌ كه‌وت، ئه‌سپ شپرزه‌بوو، خۆی و خاوه‌نه‌كه‌ی كه‌وتن، منیش به‌به‌رد هه‌ڵم كوتایه‌ سه‌ری، وپێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ به‌م دیمه‌نه‌ بزه‌ی ده‌هات، و له‌وكاته‌دا سه‌یری برینه‌كه‌ی لای گه‌ردنی دایكمی كرد، فه‌رمووی: فریای دایكت بكه‌وه‌، دایكت،برینه‌كه‌ی ببه‌سته‌، خوایه‌! بیان كه‌یته‌ هاوه‌ڵم له‌به‌هه‌شتا، گوتم: ده‌ ئیتر له‌دنیادا هه‌رچیم به‌سه‌ر بێ گوێی ناده‌مێ.. سير أعلام النبلاء للذهبي.

5- مافی خۆیانیان داواكردووه‌:
أ- له‌كتێبه‌ ساغ و دروسته‌كه‌یدا بۆخاری بۆمان باس ده‌كات كه‌ ئافره‌تێك شووی به‌ عه‌بدورره‌حمانی كورِی زوبه‌یر كردووه‌، و عه‌بدورره‌حمان ته‌ڵاقی ده‌دات، پاش به‌سه‌رچوونی عیدده‌كه‌ی، و هه‌ڵهاتنی حه‌یه‌ی شوو به‌ ره‌فاعه‌ ناوێك ده‌كات، ئافره‌ته‌كه‌ دێته‌ خزمه‌ت پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و شكایه‌تی ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ ره‌فاعه‌ له‌توانایا نییه‌ كاری ژن ومێردی ئه‌نجام بدات، و هه‌ندێ له‌كراسه‌كه‌ی ‌ خۆی ده‌گرێت و ده‌ی گووشێت، تا هێما بۆ نیشانه‌ی نێرینه‌یی مێرده‌كه‌ی بكات كه‌ شله‌په‌ته‌یه‌و توانای ژن ومێردایه‌تی نییه‌.
قال عروة بن الزبير أن عائشة أخبرته أن امرأة رفاعة القرظى جاءت إلى رسول الله - صلى الله عليه وسلم - فقالت يا رسول الله إن رفاعة طلقنى فبت طلاقى، وإنى نكحت بعده عبد الرحمن بن الزبير القرظى، وإنما معه مثل الهدبة. قال رسول الله - صلى الله عليه وسلم - « لعلك تريدين أن ترجعى إلى رفاعة، لا، حتى يذوق عسيلتك وتذوقى عسيلته » أخرجه البخاري برقم: 5260، فتح الباري: 17/414.
ئه‌م قسه‌یه‌ش له‌خزمه‌ت پێغه‌ممه‌ردا و كۆمه‌ڵێ له‌ هاوه‌ڵه‌كاندا ده‌كات. پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تف بارانی ناكات و ده‌ری ناكاته‌ ده‌ره‌وه‌، كه‌بۆچ قسه‌ی وا ده‌كات؟! به‌ڵكو ئافره‌ت ئه‌و مافه‌ی پێ دراوه‌ داكۆكی له‌خۆی و مافی خۆی بكات.. ئه‌گه‌ر له‌م باسه‌دا سه‌یری فه‌تحول باری ده‌كه‌یت، ده‌یان رووداوی له‌و باره‌ت بۆ باس ده‌كات..
ب - عیكریمه‌ له‌ده‌م خاتو نوسه‌یبه‌(ئوم عه‌مماره‌)وه‌ بۆمان ده‌گێرِێته‌وه‌ كه‌ ده‌رِواته‌ خزمه‌ت پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و عه‌رزی ده‌كات: قوربان! من ده‌بینم هه‌موو شتێ بۆ پیاوانه‌، له‌هیچ شتێكا نابینم ناوی ژنان ببرێت؟! پاش ئه‌وه‌ ئایه‌تی 35 له‌سووره‌تی ئه‌حزاب دابه‌زی: إن المسلمين والمسلمات والمؤمنين والمؤمنات... بێگومان پیاوانی موسوڵمان و ئافره‌تانی موسوڵمان، و پیاوانی ئیماندار و ئافره‌تانی ئیماندار...تاد.
أخبرنا إسماعيل بن علي وغير واحد بإسنادهم عن مُحَمَّد بن عيسى: حدثنا عَبْد بن حميد، حدثنا مُحَمَّد بن كثير، أخبرنا سليمان بن كثير، عن عكرمة، عن أم عَمَارَة: أنها أتت النَّبِيّ صلّى الله عليه وسلّم فقالت: ما أرى كل شيء إلا للرجال! ما أرى النساء يذكرن بشيء! فنزلت: إن المسلمين والمسلمات والمؤمنين والمؤمنات ... الأحزاب 35 الآية. أخرجها ابن مندة و أبو نعيم.

6- ئافره‌ت له‌رووی گه‌وره‌ترین پیاوا ده‌وه‌ستێ:
عومه‌ری كوری خه‌تتاب خوا لێی رازی بێ له‌خه‌لافه‌تی خویا كاتێ به‌سه‌ر وڵاخێكه‌وه‌ بوو به‌رێگه‌دا ده‌رۆیشت و كۆمه‌ڵێ له‌هاوه‌ڵه‌كانی له‌ته‌كا بوو، خه‌وله‌ی كچی سه‌عله‌به‌ وه‌ستاندی و ده‌ستی به‌ئامۆژگاریكردنی كرد و گوتی: ئه‌ی عومه‌ر! كاتێ بوو پێیان ده‌گوتیت: عومه‌یر،{ واته‌: عومه‌ره بچكۆله}‌ ئینجا گه‌وره‌بوویت وپێیان گوتی: عومه‌ر، و ئێستاش پێت ده‌گوترێ: ئه‌میری ئیمانداران، ئه‌ی عومه‌ر له‌خوا بترسه‌! ئه‌وه‌ی یه‌قینی به‌مردن هه‌بێ له‌وه‌ ده‌ترسێ له‌كیسی بدات، ... ئه‌وا عومه‌ر هه‌ر وه‌ستاوه‌و گوێ بۆ قسه كانی ده‌گرێت،له‌ناو خه‌ڵكه‌كه‌دا عه‌رزیان كرد قوربان! ئه‌م هه‌مووه‌ بۆ پیره‌ژنێكی وا ده‌وه‌ستی؟! ئه‌ویش فه‌رموی: وه‌ڵلاهی ئه‌گه‌ر هه‌ر له‌به‌یانییه‌وه‌ تا خۆرئاوابوون بم وه‌ستێنێت ده‌وه‌ستم و بۆ نوێژه‌ فه‌رزه‌كان نه‌بێ ناجوڵێم.. ئێوه‌ ده‌زانن ئه‌و پیره‌ژنه‌ كێیه‌؟ ئه‌وه‌ خه‌وله‌ی كچی سه‌عله‌به‌یه‌، ئه‌و ئافره‌ته‌یه‌ كه‌ خوا له‌پشت حه‌وت نهۆمی ئاسمانانه‌وه‌ قسه‌كانی بیست، خوا قسه‌كانی ببیستێ و عومه‌ر گوێی بۆ نه‌گرێ؟! حه‌زره‌تی عائیشه‌یش خوا لێی رازی بێت فه‌رموویه‌تی: گه‌وره‌یی و پیرۆزی هه‌ر بوخوایه‌ كه‌ ئاگای له‌هه‌موو شتێكه‌و هه‌موو شتێك ده‌بیستێ، خه‌وله‌ی كچی سه‌عله‌به‌ كه‌ له‌باره‌ی مێرده‌كه‌یه‌وه‌ سكاڵای لای پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ده‌كرد، من له‌گۆشه‌یه‌كی ماڵه‌كه‌وه‌ بووم، باش گوێم له‌ قسه‌كانیه‌وه‌ بوو، كه‌چی خوای باڵاده‌ست به‌ جبریلدا ئه‌م ئایه‌ته‌ی نارده‌ خواره‌وه‌: قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ . ته‌فسیری قورتوبی /سوره‌تی ئه‌ل موجاده‌له‌..
ئه‌م خه‌وله‌ی كچی سه‌عله‌به‌یه‌ بوو له‌رێدا حه‌زره‌تی عومه‌ری وه‌ستاند و ماوه‌یه‌كی زۆر موناقه‌شه‌ی له‌ته‌كا كرد كاتێ نیازی ئه‌وه‌ی بوو ماره‌یی كه‌م بكاته‌وه‌، گوتی: خوارێی داوه‌ هه‌رچه‌ندبێ تۆ بۆت نییه‌ كه‌می بكه‌یته‌وه‌ وَإِنْ أَرَدتُّمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَّكَانَ زَوْجٍ، وَآتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنطَارًا فَڵا تَأْخُذُواْ مِنْهُ شَيْئًا أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَاناً وَإِثْماً مُّبِيناًالنساء/20. واته‌: ئه‌گه‌ر ویستان هاوسه‌رێك بخه‌نه‌ جێی هاوسه‌رێكی تر و ماره‌ییه‌كه‌ی ئاڵتوون وسامانێكی زۆر بوو، نابێ هیچ شتێكی لێ بگێرِنه‌وه‌و لێی كه‌م بكه‌نه‌وه‌، ئایا سته‌م و ناره‌واییه‌كی ئاشكرای وا ئه‌نجام ده‌ده‌ن و ده‌ستی به‌سه‌را ده‌گرن؟
عومه‌ر نه‌یفه‌رموو چونكه‌ ئافره‌ته‌ بۆی نییه‌ بێته‌ كۆرِی منه‌وه‌ و په‌رچی ویستی من بداته‌وه‌.. به‌ڵكو فه‌رمووی: ئافره‌تێك حه‌قی پێكا و عومه‌ر به‌هه‌ڵه‌دا چوو!.. ئه‌مه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خوا له‌پشت حه‌وت نهۆمه‌كانی ئاسمانه‌وه‌ گوێی بۆ گرت..

له‌ئه‌نجامدا:
ئه‌وه‌ی له‌م ئایه‌ت و ‌فه‌رمودانه‌وه‌ وه‌رده‌گیرێ ئه‌مه‌یه‌:
1-ئافره‌ت ئه‌گه‌ر كه‌مێ رۆیشتبوه‌ ساڵه‌وه‌ و مه‌حره‌می خۆی هه‌بوو ده‌توانێ میوانداری له‌پیاوان بكات، وله‌رای خوادا نانیان بداتێ..
2-له‌چك به‌سه‌رادان و خۆداپۆشینی ئافره‌ت بۆ ئه‌وه‌یه‌ كاتێ پیاوی نامه‌حره‌م له‌ته‌كیابێت، بۆیه‌ پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مه‌نعی فاتمه‌ی كرد، چونكه‌ له‌ماڵی وا دیوه‌خانداردا ده‌بێ هه‌میشه‌ له‌چكی به‌سه‌ره‌وه‌بێ و جگه‌ له‌و شوێنانه‌ی خوا رێی داوه‌ ده‌ربكه‌وێ نابێ ده‌ر بكه‌وێت، ئه‌مه‌ش حه‌ره‌جه‌ بۆ ئافره‌تێكی وا، ئه‌وه‌بوو بۆ ئه‌وه‌ی تووشی ئه‌و حه‌ره‌جه‌ نه‌بێت ناردی بۆماڵ عه‌بدوڵلا..
3-كه‌وابوو ئافره‌ت گه‌ر سه‌رپۆشی به‌سه‌ره‌وبێت، و جگه‌ له‌ده‌ست و ده‌موچاوی شوێنێكی تری به‌ده‌ره‌وه‌نه‌بوو، ده‌توانێ برِواته‌ ده‌ره‌وه‌ له‌گه‌ڵ سوپادا، هه‌روه‌ك ئوممو عه‌مماره‌ وچه‌ندانی تریش ئه‌وكاره‌یان كرد ، و كه‌سیش داوای لێ نه‌كردوون روویان دابپۆشن.
هه‌روه‌ها ده‌توانێ برواته‌ ناومزگه‌وته‌وه‌ و ئاماده‌ی جومعه‌و جه‌ماعه‌ت و نوێژی جه‌ژن بێت كه‌ قه‌ره‌باڵخ ترین كاته‌.. هه‌روه‌ها ده‌توانێ به‌خێرهاتنی میوان بكات به‌و شێوه‌ی شه‌رع رێی پێ داوه‌، و ده‌شتوانێ له‌ته‌كیانا دابنیشێ، هه‌روه‌ك ئافره‌ت له‌خزمه‌ت پێغه‌ممه‌را صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دانیشتوون بۆ پرسیاری شه‌رعی، و وه‌رگرتنه‌وه‌ی وه‌ڵامی داواكارییان..
4- وه‌ك له‌م ئایه‌ته‌دا ده‌بینین خوای باڵاده‌ست ئه‌وه‌ی هێشتۆته‌وه‌ بۆ ته‌قوای پیاوان و ئافره‌تان، ئه‌وه‌ته‌ قورئان داوای له‌پیاوان كردووه‌ تا سه‌یری ئافره‌تان نه‌كه‌ن: قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ النور/30 خوا رووده‌كاته‌ پێغه‌ممه‌ر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و داوای لێ ده‌كات به‌ پیاوانی خاوه‌ن باوه‌رِ بڵێت: چاویان له‌سه‌یركردنی ئافره‌تی نامه‌حره‌م بپارێزن، و خۆیان له‌شه‌رِواڵ پیسی به‌دوور بگرن، ئه‌وه‌ بۆ دڵ و ده‌روون و رواڵه‌تیان پاكتره‌، بێگومان خوا به‌ره‌فتار وكرداریان ئاگاداره‌. هه‌روه‌ها داوایشی له‌ئافره‌تان كردووه‌ سه‌یری پیاوان نه‌كه‌ن: وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ ولا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِڵا مَا ظَهَرَ مِنْهَا النور/31. به‌ ئافره‌تانی خاوه‌ن باوه‌رِ بڵێ: چاویان له‌ته‌ماشای نامه‌حره‌م بپارێزن، و خۆیان له‌ داوێن پیسی بپارێزن، وجوانی وزینه‌تی خۆیان ده‌رنه‌خه‌ن، جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ به‌ده‌ره‌وه‌یه‌{وه‌ك ده‌ست و ده‌موچاو}..
5- به‌پێی ئه‌و فه‌رموودانه‌ش له‌وه‌پێش باسكران مادام ریعایه‌تی ئه‌حكامی شه‌رع بكرێ رۆیشتنی ئافره‌ت بۆ جومعه‌و جه‌ماعه‌ت و نوێژی جه‌ژنه‌كان و جیهاد و خه‌باتی چه‌كدارانه‌، و سه‌رپه‌رشتی جه‌نگاوه‌ره‌ نه‌خۆشه‌كان و ده‌رمانكردنی برینداره‌كانیان،و راسته‌وخۆ پرسیاركردن له‌ پێشه‌وای موسوڵمانان و داواكردنی مافی خۆیان، و له‌روو وه‌ستانی گه‌وره‌ترین كه‌س و ئامۆژگاری كردنی و رێنوێنیكردنی دروسته، زیاد له‌مانه‌ هه‌مووی دروسته خودی ئافره‌ت خۆی میوانداری له‌پیاوان بكات و نانیان بۆ دروستبكات. ئه‌مانه‌ی باسكران له‌لایه‌ن شه‌رعه‌وه‌ هیچی قه‌ده‌غه‌ نییه‌، به‌ مه‌رجی ئه‌م خاڵانه‌ی خواره‌وه‌ له‌پێشچاو بگیرێ:

ژن وپیاو‌ی نامه‌حره‌م له‌شوێنی ده‌رگا داخراودا به‌ته‌نیا نه‌بن.
ئافره‌ت خۆی نه‌رازێنێته‌وه‌.
بۆنی سه‌رنج راكێش له‌خۆی نه‌دات..
پێكه‌نینی شل و شۆڵانه‌ نه‌كات.
جل وبه‌رگی ته‌نگ و ته‌نك له‌به‌ر نه‌كات.
جگه‌ له‌ده‌ست و ده‌موچاوی شوێنی تری ده‌ر نه‌خات.
ئه‌وئایه‌تانه‌ی داوای نه‌رۆیشتنه‌ ده‌ره‌وه‌و جێگییربوونی ئافره‌تان له‌ماله‌وه‌ ده‌كات.. و ئه‌گه‌ر داوای شتێكتان لێكردن له‌پشتی په‌رده‌وه‌ داوایان لێ بكه‌ن وه‌ك: وَقَرْنَ فِی بُیُوتِكُنَّ و وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِن وَرَاء حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ ئه‌وه‌ تایبه‌تن به‌ خێزانه‌كانی پێغه‌ممه‌ره‌وه‌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ.

خوایش ئاگادار تره‌.
ئه‌مه‌ش ده‌قی ئایه‌ته‌كان به‌ته‌واوی:
يَا نِسَاء النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِّنَ النِّسَاء إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلاً مَّعْرُوفًا، وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الآولَى وَأَقِمْنَ الصَّلاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا. الأحزاب /32و 33.
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إڵا أَن يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانتَشِرُوا وَلا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنكُمْ وَاللَّهُ لا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِن وَرَاء حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَن تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلا أَن تَنكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِن بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِندَ اللَّهِ عَظِيمًا الأحزاب /52.

هه‌ندێك له‌ سه‌رچاوه‌كان:
1- قورئاني پيرۆز
2- تةفسيري قورتوبي.
3- ابن كثير
4- في ظلال القرآن.
5- صحيح البخاري
6- فتح الباري.
7- صحيح مسلم وشرحه للنووي.
8- تحفة الأحوذي شرح صحيح الترمذي
9- سنن النسائي.
10- مسند الإمام أحمد.
11- .اسد الغابة/الكنى من النساء.
12- سير أعلام النبلاء
13- هه‌ندێسه‌ر چاوه‌ی تریش
 


زۆرترین بینراو