رامــان له‌ وێســتگه‌كانی ئه‌م قۆناغــه‌ (4)

وتار/ پێش 1 هەفتە 86 جار بینراوە

شوان هه‌ورامی

رامــان له‌ وێســتگه‌كانی ئه‌م قۆناغــه‌ (4)
شوان هه‌ورامی
به‌شی چواره‌م
ئێران و به‌رده‌وامیی ستراتیژه‌كه‌ی
مه‌سه‌له‌ی هه‌ژموونی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رده‌می ئیمپراتۆریه‌تی هه‌خامه‌نشی و ئه‌شكانیی و ساسانیی ، هه‌ر بۆیه‌ش له‌ سه‌رده‌می په‌هله‌ویدا كه‌ دوا زنجیره‌ی ده‌سه‌ڵاتی پاشایه‌تیی بوو له‌و وڵاته‌دا ، به‌رده‌وام ئێران خۆی به‌ خاوه‌نی كه‌نداوی فارس و وڵاتانیشی زانیووه‌ ، به‌ تایبه‌تی دوای ئه‌وه‌ی به‌ریتانیا له‌ به‌حره‌ین پاشه‌كشه‌ی كرد ، ئێران داوای گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و وڵاته‌ی ده‌كرد بۆ سه‌ر قه‌ڵه‌مڕه‌وه‌كه‌ی و به‌ به‌شێك له‌ خاكی ئێرانیان ناو ده‌برد 2، هه‌ر هه‌مان كه‌ڵكه‌ڵه‌ی ده‌سه‌ڵاتی رژێمی پاشایه‌تیی بوو به‌سه‌ر كه‌نداوی فارسدا ؛ له‌ دوای به‌ریتانیه‌كان ئێران وه‌كو پارێزه‌ری ئاسایشی ناوچه‌كه‌ ده‌ركه‌وت ، هه‌ر بۆیه‌ له‌ سه‌ركوتكردنی شۆڕشگێڕه‌ چه‌پڕه‌وه‌كانی ناوچه‌ی زوفار ( الظفار ) دا محه‌مه‌د ره‌زا په‌هله‌وی ؛ له‌سه‌ر داوای سوڵتان قابوس كوڕی سه‌عید ؛ سوپای ئێرانی نارده‌ سه‌ڵته‌نه‌تی عومان و ئه‌و شۆڕشگێڕانه‌ی له‌ ساڵی 1975 دا به‌ ته‌واویی سه‌ركوت كرد ؛ كه‌ داوای جیابوونه‌وه‌و سه‌ربه‌خۆییان ده‌كرد و له‌ رێگه‌ی یه‌مه‌نی باشووره‌وه‌و به‌ یارمه‌تی موعه‌مه‌ر قه‌زافیی و پشتیوانیی سۆڤیه‌ت شۆڕشه‌كه‌یان له‌ ناوه‌ڕاستی شه‌سته‌كاندا هه‌ڵگیرساندبوو . كه‌واته‌ ئه‌مه‌ خواستێكی ئیمپراتۆرانه‌ی فارسییه‌و سیستمی نوێی كۆماری ئیسلامییش درێژه‌ پێده‌ریه‌تی .
هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای شۆڕشی ئه‌و وڵاته‌شه‌‌وه‌ ، درووشمی ناردنه‌ ده‌ره‌وه‌ی شۆڕش بۆ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ له‌لایه‌ن به‌رپرسانی كۆماری ئیسلامی ئێرانه‌وه‌ به‌رز كراوه‌ته‌وه‌ ، ته‌نانه‌ت ئه‌و درووشمانه‌ تا ئێستاش به‌رده‌وامه‌و ناوبه‌ناو جه‌ختی له‌سه‌ر ده‌كرێته‌وه‌ ، به‌ كرده‌وه‌ش توانیویانه‌ كۆنترۆڵی به‌غدا و دیمه‌شق و به‌یروت و سه‌نعا بكه‌ن و شانازیشی پێوه‌ بكه‌ن .
ئایه‌توڵڵا مونته‌زری ده‌ڵێت : " له‌سه‌ره‌تای شۆڕشدا چوومه‌ خزمه‌تی ئیمام خومه‌ینی و پێمگووت له‌ دونیادا نه‌ریتێكی سیاسیی و دیپلۆماسییه‌ كه‌ سیستمه‌ نوێیه‌كان شاندی نیه‌ت پاكیی ده‌نێرنه‌ وڵاتانی دراوسێ و جیهانیی و دڵنیایان ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ به‌رژه‌وه‌ندیی هاوبه‌ش و ئاشتیی و برایه‌تیان به‌رده‌وام ده‌بێت ، بۆیه‌ تكام وایه‌ شاندێكی له‌و شێوه‌یه‌ بنێریته‌ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ و ئه‌و دڵنیاییه‌یان پێبده‌یت ، به‌ڵام ئیمام ئه‌وه‌ی ره‌تكرده‌وه‌و به‌ پێویستی نه‌زانی " 3 ، دیاره‌ هه‌ر ماوه‌ی چه‌ند مانگ له‌ دوای سه‌ركه‌وتنی شۆڕش له‌لایه‌ك ئایه‌توڵڵا خومه‌ینی بۆ خۆی داوای راپه‌ڕینی له‌سوپای عێراقیی كرد له‌ دژی حیزبی به‌عس و له‌لایه‌كی تریش سادقی خه‌ڵخاڵیی ( حاكمی شه‌رعی شۆڕش ) رایگه‌یاند كه‌ به‌حره‌ین به‌شێكه‌ له‌ خاكی ئێران ، كه‌ ئه‌م ترسانه‌ بوونه‌ بنه‌مای كێشـــه‌و قه‌یرانی به‌رده‌وام له‌ چوار ده‌یه‌ی رابردوودا و تا ئێستاش به‌ گه‌رمیی به‌رده‌وامییان هه‌یه‌ .
ئێران و كوردو پڕۆژه‌ی تائیفیی
سه‌ركه‌وتنی شــــۆڕشی گه‌لانی ئێران و كۆنترۆڵ كردنی له‌لایه‌ن پیاوانی ئاینی شــــیعه‌ی دوانزه‌ ئیمامیه‌وه‌ ، خاڵێكی وه‌رچه‌رخانی مێژووییه‌ بۆ زیندووكردنه‌وه‌ی ئه‌و مه‌زهه‌به‌و په‌لهاویشـــــتنه‌وه‌ی ، به‌تایبه‌تیی شـیعه‌ی دوانزه‌ ئیمامی له‌سه‌ر ده‌ستی پیاوانی ئاینیی فارسدا په‌ره‌ی سه‌ندو چه‌سپێنرا ، هه‌رچوار كتێبه‌كه‌ی فه‌رمووده ‌4 له‌لای شیعه‌ی دوانزه‌ ئیمامیی له‌ سـه‌رده‌می ده‌وڵه‌تی شیعه‌ی { بوه‌یهی } 5 دا نوسراون ، كه‌واته‌ شه‌ڕی تائیفیی شیعه‌ مێژووه‌ فیكریی و پراكتیكیه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ سوننه‌ و قوتابخانه‌كه‌یدا زۆر كۆنتره‌ له‌ ده‌وڵه‌تی سه‌فه‌وی ، كه‌ هه‌ندێ به‌ هه‌ڵه‌ به‌ سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی شیعه‌ی ده‌زانن . كه‌ ده‌وڵه‌تی سه‌فه‌وی له‌ فۆرمێكی نوێی تائفیدا سه‌ری هه‌ڵدایه‌وه‌و بۆ جارێكی تر له‌ ناوه‌ڕاستی ئێراندا پاكتاوی مه‌زهه‌بی سوننه‌ی كردو شاره‌كانی وه‌كو ئه‌سفه‌هان و شیراز و ره‌ی و ته‌برێزی گرته‌وه‌ ، كه‌ مه‌زه‌نده‌ ده‌كرێت له‌و قۆناغه‌دا یه‌ك ملیۆن سوننه‌ قڕكرابن ، بیریس تۆمی بالێۆزی پورتوگال له‌ چین له‌ نێوان ساڵانی { 1511 – 1512 ز } دا سه‌ردانی ئێرانی كردووه‌و له‌ باره‌ی گه‌شته‌كه‌یه‌وه‌ نووسیویه‌تی: له‌ڕاستیدا شا ئیسماعیل هه‌ڵده‌سێت به‌ نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی كه‌نیسه‌كانی ئێمه‌و وێرانكردنی مزگه‌وتی سوننه‌كان، هه‌روه‌كو چۆن بوونه‌ته‌ هاوپه‌یمانی ئه‌وروپا له‌ دژی ده‌وڵه‌تی عوسمانیی 6 . جگه‌ له‌وه‌ش ته‌نانه‌ت گوشاری سه‌فه‌وییه‌كان و هاوپه‌یمانێتیان له‌گه‌ڵ جیهانی كریستیانی ئه‌وروپادا ؛ به‌ تایبه‌تیی پورتوگاڵیه‌كان ، بوونه‌ هۆی راگرتنی له‌شكركێشی عوسمانیه‌كان بۆ سه‌ر ئه‌وروپاو گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ جه‌نگی ناوخۆ له‌ خۆرهه‌ڵاتدا ، كه‌ جه‌نگی چاڵدێران { 1514 ز } خاڵێكی وه‌رچه‌رخان بوو له‌و ململانێ 400 ساڵیه‌دا .
كورد وه‌كو پێكهاته‌یه‌كی زیندووی ئه‌م ناوچه‌یه‌ ، ماوه‌یه‌كی زۆر قوربانیی ئه‌و ململانێ خوێناوییه‌ بووه‌ ، هه‌رچه‌نده‌ دواجار هاوپه‌یمانێتیان له‌گه‌ڵ عوسمانیه‌كاندا پاراستوونی له‌و مه‌ترسیه‌ی كه‌ تووشی سوننه‌ی ئێران هات ، گه‌رچی هه‌ندێ كه‌س وا ده‌زانن هۆكاری دووژمنایه‌تی شیعه‌ بۆ كورد ؛ په‌یوه‌ندیی به‌ سه‌لاحه‌دینی ئه‌یوبیی و مه‌سه‌له‌ی رووخاندنی ده‌وڵه‌تی فاتیمیی شیعه‌وه‌ هه‌یه‌ له‌ میسردا ، به‌ڵام مه‌سه‌له‌كه‌ له‌وه‌ قوڵتره‌ ، چونكه‌ كوله‌ینیی و توسیی و سه‌دوق كه‌ له‌ دانه‌رانی چوار كتێبه‌كه‌ی فه‌رمووده‌ی شیعه‌ن ، هه‌موویان ئه‌و ریوایه‌ته‌یان گێڕاوه‌ته‌وه‌ كه‌ گوایه‌ ئیمامی حوسه‌ین و جه‌عفه‌ری سادق ئاماژه‌یان به‌وه‌ داوه‌ كورد له‌ تایه‌فه‌یه‌كی جنۆكه‌ن و خــوا نهێنی هه‌ڵماڵیون ، نابێ بازرگانی و ژن و ژنخوازیی و مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا بكرێت 7 .
جگه‌ له‌وانه‌ش كورد به‌رووخێنه‌ری فاتیمیه‌كان ده‌زانن و رقێكی ئه‌ستووری مێژووییان به‌رانبه‌ری بۆ درووستبووه‌ ، كورد به‌شێكن له‌ ئه‌هلی سوننه‌ت و جه‌ماعه‌ت – كه‌ ئه‌وان به‌ گومڕایان ناو ده‌به‌ن – ئێستاش كورد له‌مپه‌رن له‌به‌رده‌می دامه‌زراندنی ئیمپراتۆریه‌تی شیعه‌و پێكه‌وه‌ گرێدانی هیلالی شیعه‌دا ، بۆیه‌ رقه‌كه‌یان چه‌ند به‌رانبه‌ره‌و چه‌ندین ساڵه‌ له‌ حوسه‌ینیه‌كانه‌وه‌ خه‌ڵكی خۆیان له‌ دژی كورد هان ده‌ده‌ن و به‌دوای بیانوودا ده‌گه‌ڕێن بۆ لێدانی ، جا هه‌روه‌كو داعش بووه‌ بیانووی قڕكردنی سوننه‌ له‌ عێراق و شامدا و ئێران و ئه‌مه‌ریكای له‌سه‌ر یه‌ك خه‌ت و ستراتیژ كۆكرده‌وه‌ ، هه‌رواش مه‌سه‌له‌ی ریفراندۆم خزمه‌تێكی تری به‌ ئێران كرد كه‌ بتوانێت به‌ هاوكاریی هاوپه‌یمانه‌ عه‌لمانیه‌ كورده‌كان له‌ چه‌ند سه‌عاتێكدا شاری كه‌ركوك و زۆربه‌ی ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان بخاته‌وه‌ ژێر كۆنترۆڵی خۆی .
نه‌زانیی ده‌سه‌ڵاتدارانی كوردستان له‌م قۆناغه‌دا ، نیعمه‌تێكی گه‌وره‌ بوو كه‌ عه‌ره‌بی سوننه‌ و توركیا و خۆرئاواش بكاته‌ پشتیوانیی ستراتیژه‌كه‌ی ئێران ، ئه‌ویش گۆڕینی دیمۆگرفیی كوردستانه‌ له‌ داهاتوودا به‌ قازانجی شیعه‌ ، كه‌ به‌ڕاستیی نه‌فامیی سوننه‌ی عه‌لمانیی كورد – له‌ ناو هه‌موو پارته‌كاندا به‌ تایبه‌تی پارتی و یه‌كێتی و په‌كه‌كه‌ - گه‌وره‌ترین خزمه‌تی به‌ پڕۆژه‌ی ئێران كردووه‌ ، چونكه‌ ئه‌م حیزبانه‌ به‌ناوی كوردایه‌تیی و عه‌لمانیی بوونه‌وه‌ ، هه‌میشه‌ دژی هه‌ر زیندبوونه‌وه‌و هۆشیارییه‌كی ئیسلامیی بوون ، به‌ڵام به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ عه‌لمانیه‌تی شیعه‌و كه‌مینه‌كانی تری كوردستان – وه‌كو یه‌زیدی و كلدوئاشوور و كریستیانه‌كانیش – دین و مه‌زهه‌به‌كه‌یان به‌ شوناسی خۆیان له‌قه‌ڵه‌م داوه‌ ؛ نه‌ك كورد بوون ، به‌ڵام عه‌لمانیه‌ سوننه‌كان هه‌میشه‌ سوننه‌ی كوردیان به‌وه‌ سه‌ركوت كردووه‌ ، گوایه‌ شوناس ده‌بێ كوردایه‌تی و ناسیۆنالیزم بێت نه‌ك دین ، به‌و شێوه‌یه‌ش زۆرینه‌ی سوننه‌ی كوردیان كردۆته‌ خزمه‌تكاری ئه‌و كه‌مینانه‌و ئه‌وانیش ئه‌جێنداكانیان له‌ ده‌ره‌وه‌ی سنووره‌كانه‌وه‌ وه‌رگرتووه‌ ، بۆ نمونه‌ شیعه‌كانی گه‌رمه‌سێر له‌ یه‌كێتی فه‌رمانیان وه‌رنه‌گرتووه‌ ، به‌ڵكو له‌ مه‌رجه‌عه‌كانی نه‌جه‌ف و قومه‌وه‌ ئاراسته‌ ده‌كرێن و به‌ هه‌زارانیان له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی ببنه‌ پێشمه‌رگه‌ ، بوونه‌ حه‌شدی شه‌عبی ، به‌ڵام یه‌كێتی و پارتی تا ئێستا پارته‌ ئیسلامیه‌كانی كوردستان به‌ كورد نازانن ، چونكه‌ پاشخانی ئیسلامییان هه‌یه‌ .
جا به‌ڕاستی ئه‌م غافڵبوونه‌ی سه‌ركرده‌ عه‌لمانیه‌كانی كورد نه‌وه‌یه‌كی بێ ئیراده‌ی بێ شوناسی به‌رهه‌مهێناوه‌ ، كه‌ نه‌ خۆی ده‌ناسێت و نه‌ ئیراده‌ی به‌رگریشی تێدایه‌ ، چونكه‌ گه‌نده‌ڵیی و تاوانی ئه‌و پارتانه‌ش كارێكیان كردووه‌ ، ئینتیما بۆ نیشتمان زۆر كز ببێت ، داهاتووی نزیك زیاتر ئه‌و نه‌هامه‌تیه‌ی عه‌لمانیه‌كان به‌سه‌ر شوناسی سوننه‌یان هێنا ؛ روون ده‌كاته‌وه‌ .
ده‌بێ كورد دڵنیابێت مه‌سه‌له‌ی جنۆكه‌ بوونی و دژایه‌تیی كردنی له‌لای شیعه‌وه‌‌ عه‌قیده‌یه‌و له‌ فه‌رمووده‌كانیاندا چه‌سپاوه‌ ، رقیان له‌ سه‌لاحه‌دین و نه‌وه‌كانی په‌یوه‌ندیی به‌ مێژووه‌وه‌ هه‌یه‌و ده‌بێ تۆڵه‌ی بكه‌نه‌وه‌ ، مه‌سه‌له‌ی هیلالی شیعه‌ په‌یوه‌ندیی به‌ ستراتیژی ئه‌م قۆناغه‌وه‌ هه‌یه‌و ناكرێ یه‌ك چركه‌سات خۆیانی لێ غافڵ بكه‌ن ، دواجار كورد به‌شێكه‌ له‌ سوننه‌ ، كه‌واته‌ ئه‌م له‌مپه‌ره‌ به‌ گفتوگۆی هه‌ولێر و به‌غدا چاره‌سه‌ر ناكرێت ، له‌وانه‌یه‌ هه‌ندێ گۆڕانكاریی هه‌ڵخه‌ڵه‌تێنه‌ر له‌ سیناریۆی ستراتیژه‌كه‌یاندا دروست بكات ، به‌ڵام هه‌رگیز ئه‌م ئیشكاله‌ مه‌زهه‌بیه‌ به‌ گفتوگۆ چاره‌سه‌ر نابێت و ده‌بێ له‌م كاته‌ی شیعه‌ هه‌ست به‌ ده‌سه‌ڵات ده‌كات ، ئه‌م هه‌له‌ زێڕینه‌ له‌ ده‌ست نه‌دات . به‌ڵام له‌ به‌رانبه‌ریشدا ئه‌و لافاوه‌ی شیعه‌ به‌ مقه‌باو لۆكه‌ی ناسیۆنالیزمی ئیفلاسكردووی كورد ، به‌ری ناگیرێت .
---------------
په‌راوێزه‌كان :
2. . بۆ نمونه‌ له ڤیدیۆیه‌كی‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ئه‌نجوومه‌نی شواری میللی ئێراندا { موحسنی پزیشكپور } یه‌كێك له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌ن هێرشده‌كاته‌ سه‌ر حكومه‌ت و ده‌ڵێت زۆر غه‌مهێنه‌ره‌ كه‌ حكومه‌تی ئێمه‌ تووشی گوفتارو كرداری دژ به‌ یه‌ك بۆته‌وه‌ ، له‌لایه‌ك راپۆرتی داوه‌ته‌ ئه‌نجوومه‌ن ( واته‌ په‌رله‌مان ) كه‌ دوورگه‌كانی به‌حره‌ین به‌شێكی جودا نه‌بووه‌وه‌یه‌ له‌ ئێران و له‌لایه‌كی تریش كرداره‌كانی پێچه‌وانه‌ی راپۆرته‌كه‌یه‌تی ، ئه‌مه‌ش پێچه‌وانه‌ی قسه‌كانی شاهنشا و بڕیاره‌كانی وڵاتی ئێمه‌یه‌ . ناوبراو زۆر به‌ حه‌ماسه‌ته‌وه‌ قسه‌ ده‌كات و به‌حره‌ین به‌ چوارده‌یه‌مین پارێزگای ئێران ناو ده‌بات و ده‌ڵێت به‌حره‌ین له‌ سه‌رده‌می هه‌خامه‌نشیه‌وه‌ له‌لایه‌ن ئێرانه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ براوه‌ و به‌شێك جوێ نه‌بووه‌وه‌ بووه‌ له‌ ئێران ، ئه‌مه‌ نه‌نگه‌ بۆ ئێمه‌ كه‌ راپۆرتی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ پێچه‌وانه‌ی راستیه‌ مێژووییه‌كانه‌ . ڤیدیۆكه‌ بۆ ساڵی 1348 ی كۆچی هه‌تاوی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ به‌رانبه‌ره‌ به‌ ساڵی 1970 – 1971 ی عیسایی . واته‌ له‌هه‌مان سه‌روبه‌ندی سه‌ربه‌خۆیی به‌حره‌ین له‌ به‌ریتانیا ئه‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌ ئه‌نجام دراوه‌ .
3. . بڕوانه‌ ڤیدیۆكه‌ی له‌ پێگه‌ی یوتیوب به‌ ناونیشانی { مصاحبه‌ دیده‌ نشده‌ أز آیت الله منتظری ، سال 1385 } .
4. چواركتێبه‌كه‌ بریتین له‌ { الكافی فی الأصول و الفروع – ثقة الإسلام محمد بن يعقوب الكليني ، المتوفي 329 هـ } ، { تهذیب الأحكام – أبو جعفر محمد بن الحسن الطوسی الملقب بشیخ الطائفة ، المتوفی 460 هـ } ، { الإستبصار – الطوسی 460 هـ } ، { من لا یحضره الفقیه – إبن جعفر بن علی بن الحسین بابویه القمی – المتوفی 381 هـ } ، كه‌ بوونه‌ بنه‌مای فیكریی بۆ ده‌وڵه‌تی بوه‌یهیی فارسیی و زیندووكردنه‌وه‌ی ریوڕه‌سمه‌ تاغوتیه‌كانی سیستمی پاشایه‌تیی ساسانی به‌ناوی دین و مه‌زهه‌به‌وه‌ ، ته‌نانه‌ت مه‌سه‌له‌ی دوانزه‌ ئیمامیی و بیرۆكه‌كه‌شی په‌یوه‌ندیی به‌ هه‌ژموونی پاشایه‌تی ساسانیه‌كان و مێژووی ئێرانه‌وه‌ هه‌یه‌و هیچ بنه‌مایه‌كی ئیسلامیی راسته‌قینه‌ پشتیوانیی ناكات . بڕوانه‌ كتێبی { التشیع العربی و التشیع الفارسی – د. نبیل الحیدری } به‌غدا { دار الحكمة 2015 } .
5 . ده‌وڵه‌تی بوه‌یهیی سه‌ره‌تا له‌ وڵاتی فارسه‌وه‌ سه‌ریان هه‌ڵدا و دواجار ده‌ستیان به‌سه‌ر به‌غدای پایته‌ختی ده‌وڵه‌تی عه‌باسیدا گرت ، ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ له‌ نێوان ساڵانی { 932 – 1056 ز} ده‌سه‌ڵاتی هه‌بووه‌ ، كه‌ له‌لایه‌ك شیعه‌گه‌ریی چه‌سپاندووه‌و له‌لایه‌كی تریش به‌ سته‌مكاریی ویستویه‌تی واقیعی دیمۆگرافیی سوننه‌ له‌ به‌غداو عێراقدا بگۆڕێت و به‌ هه‌زاران زاناو كه‌سایه‌تیی و خه‌ڵكیان له‌سه‌ر سوننه‌ بوون قڕكردووه‌ . بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ بڕوانه‌ كتێبی { التشیع العربی و التشیع الفارسی } نووسینی { د. نبیل الحیدری } چاپی دووه‌م : به‌غدا { دار الحكمة 2015 } .
6. . بڕوانه‌ كتێبی : { التشیع العربی و التشیع الفارسی } ... ل 116 .
7. بڕوانه‌ : { الكافی – الكلینی ، 158 / 5 ، 352 / 5 } ، { تهذیب الأحكام – الطوسی ، 405 / 7 } ، { من لا یحضره الفقیه – الصدوق 164 / 3 } ، بحار الأنوار – المجلسی ، 83 / 1 } و چه‌ندین كتێبی تریش .

نوێترین نوسینەکانی شوان هه‌ورامی

زۆرترین بینراو